PYTANIE: Postępowanie mediacyjne w sprawach o rozwód

Odpowiedź prawnika:

Porady prawne
Redakcja serwisu
radca prawny
„Nowelizacją ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1438) zrezygnowano z obligatoryjnego postępowania pojednawczego na rzecz dobrowolnej mediacji. Także w uregulowaniach międzynarodowych mediacja w sprawach cywilnych, w tym rodzinnych, jest zalecana jako alternatywna metoda rozwiązywania sporów (np. w rekomendacji R(98)1 Komitetu Ministrów RE z dnia 21 stycznia 1998 r. na temat mediacji rodzinnej, czy też w rekomendacji Komitetu Ministrów RE z dnia 18 września 2002 r. w sprawie mediacji w sprawach cywilnych - Rec (2002)10). Mediacja w sprawach o rozwód i o separację ma służyć pojednaniu lub próbie pojednania małżonków oraz znalezienia porozumienia w kwestiach ważnych dla dobra dziecka i rodziny. Wcześniejsze uregulowania związane z posiedzeniem pojednawczym nie zdały w praktyce egzaminu, gdyż cechowały się niską skutecznością w zakresie pojednania małżonków, prowadziły również do przewlekłości postępowania sądowego. Posiedzenia pojednawcze były obligatoryjnie wyznaczane nawet wówczas, gdy małżonkowie zgodnie wnosili o rozwiązanie ich związku oraz bez względu na wskazane przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego. Odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia posiedzenia pojednawczego było możliwe jedynie wówczas, gdy stawiennictwo jednego z małżonków napotykało trudne do przezwyciężenia przeszkody.  Obecnie sąd może skierować małżonków do mediacji, jeżeli uzna, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, nawet w okresie zawieszonego postępowania (art. 436 § 1 K.p.c.). Nie jest to jednak obligatoryjne, ocena sytuacji należy do sądu, natomiast o przystąpieniu do mediacji, z uwagi na zasadę dobrowolności, decydują strony.  Do postępowania mediacyjnego w sprawach o rozwód i o separację stosuje się odpowiednio przepisy o mediacji. Oznacza to, że sąd może skierować strony do mediacji aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę, a na zgodny wniosek stron - także w toku całego postępowania (art. 436 § 2 K.p.c. w związku z art. 1838 § 1 K.p.c.).  Wszczęcie postępowania mediacyjnego może nastąpić na podstawie umowy zawartej pomiędzy małżonkami, z inicjatywy strony wszczynającej postępowanie sądowe o rozwód czy separację (wniosek może być zawarty także w pozwie), bądź na mocy postanowienia sądu, w trakcie trwania postępowania sądowego.  Istotne jest, że w tych sprawach sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie sprawy, natomiast posiedzenie pojednawcze było wyznaczane tylko na samym początku postępowania, przed pierwszą rozprawą i tylko jeden raz. Czas trwania mediacji jest ograniczony do jednego miesiąca (na wniosek stron może zostać przedłużony) i w sprawie może się odbyć kilka posiedzeń mediacyjnych. Wprawdzie w sprawie o rozwód i o separację nie można zawrzeć ugody, w której małżonkowie ustaliliby, że postanawiają rozwiązać swoje małżeństwo lub pozostawać w separacji, jednakże pewne modyfikacje w tym zakresie wprowadza przepis art. 4452 K.p.c. Dopuszcza on bowiem możliwość skierowania stron do mediacji w każdym stanie sprawy w celu uregulowania spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z małoletnimi dziećmi, a także spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w tym postępowaniu. Szczególny charakter i specyfika stosunków małżeńskich oraz rodzicielskich powoduje, że mediacja w tych sprawach powinna zmierzać przede wszystkim do pojednania małżonków, do zachowania w przyszłości poprawnych relacji pomiędzy nimi dla dobra ich małoletnich dzieci. Z doświadczenia mediatorów wynika, że podczas mediacji małżonkowie niekiedy po raz pierwszy mają możliwość konstruktywnej rozmowy i wysłuchania swoich argumentów.  Kolejna nowelizacja ustawy Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 grudnia 2009 r., która weszła w życie w dniu 19 kwietnia 2010 r., w art. 436 § 4 K.p.c. wprowadziła szczególne wymogi w odniesieniu do mediatorów rodzinnych. Pozostawiono rozwiązanie, że mediatorem we wszystkich sprawach cywilnych, a więc też rodzinnych, może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych i korzystająca z pełni praw publicznych. W przypadku gdy strony nie uzgodniły osoby mediatora, to sąd kieruje je do stałego mediatora mającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych (art. 1832 § 1, art. 436 § 4 K.p.c.).  Sprawy rodzinne, w szczególności rozwodowe, separacyjne, cechuje wysoki stopień skomplikowania z uwagi na silne emocje związane z rozstaniem, zaangażowanie w spór innych członków rodziny, konflikt lojalności małoletnich dzieci wobec rozstających się rodziców, stąd mediatorzy rodzinni powinni posiadać odpowiednie przygotowanie zawodowe, które umożliwi im zrozumienie istoty konfliktu małżeńskiego i rodzinnego. Nowe uregulowania prawne wychodzą temu naprzeciw. Postępowanie mediacyjne jest odformalizowane, mediator jako osoba neutralna i bezstronna wspiera strony w zawarciu porozumienia, ale nie narzuca im rozwiązania. Mediator w sprawach rozwodowych i separacyjnych ma większą możliwość pojednania małżonków bądź ich pogodzenia w spornych kwestiach dotyczących rodziny, nawiązania z nimi porozumienia. Rola sędziego, jako strażnika procedury sądowej, nie dawała możliwości głębszego zaangażowania w spór. Mediacja, inaczej niż wcześniejsze posiedzenie pojednawcze, odbywa się w warunkach bardziej komfortowych dla stron, przy tzw. okrągłym stole, a nie na sali sądowej”. Odpowiedź na zapytanie nr 8524 w sprawie wykorzystania procedury mediacji w sprawach o rozwód i separację

DODANO:
01/05/2011

wersja do druku

Szukasz dobrego prawnika?

Podoba Ci sie porada opracowana przez tego prawnika? Ty także możesz zadać mu pytanie.

Zadaj pytanie