PYTANIE: Postępowanie mediacyjne w sprawach o rozwód

Odpowiedź prawnika:

Porady prawne
Redakcja serwisu
„Nowelizacją ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1438) zrezygnowano z obligatoryjnego postępowania pojednawczego na rzecz dobrowolnej mediacji. Także w uregulowaniach międzynarodowych mediacja w sprawach cywilnych, w tym rodzinnych, jest zalecana jako alternatywna metoda rozwiązywania sporów (np. w rekomendacji R(98)1 Komitetu Ministrów RE z dnia 21 stycznia 1998 r. na temat mediacji rodzinnej, czy też w rekomendacji Komitetu Ministrów RE z dnia 18 września 2002 r. w sprawie mediacji w sprawach cywilnych - Rec (2002)10). Mediacja w sprawach o rozwód i o separację ma służyć pojednaniu lub próbie pojednania małżonków oraz znalezienia porozumienia w kwestiach ważnych dla dobra dziecka i rodziny. Wcześniejsze uregulowania związane z posiedzeniem pojednawczym nie zdały w praktyce egzaminu, gdyż cechowały się niską skutecznością w zakresie pojednania małżonków, prowadziły również do przewlekłości postępowania sądowego. Posiedzenia pojednawcze były obligatoryjnie wyznaczane nawet wówczas, gdy małżonkowie zgodnie wnosili o rozwiązanie ich związku oraz bez względu na wskazane przyczyny rozkładu pożycia małżeńskiego. Odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia posiedzenia pojednawczego było możliwe jedynie wówczas, gdy stawiennictwo jednego z małżonków napotykało trudne do przezwyciężenia przeszkody.  Obecnie sąd może skierować małżonków do mediacji, jeżeli uzna, że istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, nawet w okresie zawieszonego postępowania (art. 436 § 1 K.p.c.). Nie jest to jednak obligatoryjne, ocena sytuacji należy do sądu, natomiast o przystąpieniu do mediacji, z uwagi na zasadę dobrowolności, decydują strony.  Do postępowania mediacyjnego w sprawach o rozwód i o separację stosuje się odpowiednio przepisy o mediacji. Oznacza to, że sąd może skierować strony do mediacji aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę, a na zgodny wniosek stron - także w toku całego postępowania (art. 436 § 2 K.p.c. w związku z art. 1838 § 1 K.p.c.).  Wszczęcie postępowania mediacyjnego może nastąpić na podstawie umowy zawartej pomiędzy małżonkami, z inicjatywy strony wszczynającej postępowanie sądowe o rozwód czy separację (wniosek może być zawarty także w pozwie), bądź na mocy postanowienia sądu, w trakcie trwania postępowania sądowego.  Istotne jest, że w tych sprawach sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie sprawy, natomiast posiedzenie pojednawcze było wyznaczane tylko na samym początku postępowania, przed pierwszą rozprawą i tylko jeden raz. Czas trwania mediacji jest ograniczony do jednego miesiąca (na wniosek stron może zostać przedłużony) i w sprawie może się odbyć kilka posiedzeń mediacyjnych. Wprawdzie w sprawie o rozwód i o separację nie można zawrzeć ugody, w której małżonkowie ustaliliby, że postanawiają rozwiązać swoje małżeństwo lub pozostawać w separacji, jednakże pewne modyfikacje w tym zakresie wprowadza przepis art. 4452 K.p.c. Dopuszcza on bowiem możliwość skierowania stron do mediacji w każdym stanie sprawy w celu uregulowania spornych kwestii dotyczących zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z małoletnimi dziećmi, a także spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w tym postępowaniu. Szczególny charakter i specyfika stosunków małżeńskich oraz rodzicielskich powoduje, że mediacja w tych sprawach powinna zmierzać przede wszystkim do pojednania małżonków, do zachowania w przyszłości poprawnych relacji pomiędzy nimi dla dobra ich małoletnich dzieci. Z doświadczenia mediatorów wynika, że podczas mediacji małżonkowie niekiedy po raz pierwszy mają możliwość konstruktywnej rozmowy i wysłuchania swoich argumentów.  Kolejna nowelizacja ustawy Kodeks postępowania cywilnego z dnia 17 grudnia 2009 r., która weszła w życie w dniu 19 kwietnia 2010 r., w art. 436 § 4 K.p.c. wprowadziła szczególne wymogi w odniesieniu do mediatorów rodzinnych. Pozostawiono rozwiązanie, że mediatorem we wszystkich sprawach cywilnych, a więc też rodzinnych, może być osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych i korzystająca z pełni praw publicznych. W przypadku gdy strony nie uzgodniły osoby mediatora, to sąd kieruje je do stałego mediatora mającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych (art. 1832 § 1, art. 436 § 4 K.p.c.).  Sprawy rodzinne, w szczególności rozwodowe, separacyjne, cechuje wysoki stopień skomplikowania z uwagi na silne emocje związane z rozstaniem, zaangażowanie w spór innych członków rodziny, konflikt lojalności małoletnich dzieci wobec rozstających się rodziców, stąd mediatorzy rodzinni powinni posiadać odpowiednie przygotowanie zawodowe, które umożliwi im zrozumienie istoty konfliktu małżeńskiego i rodzinnego. Nowe uregulowania prawne wychodzą temu naprzeciw. Postępowanie mediacyjne jest odformalizowane, mediator jako osoba neutralna i bezstronna wspiera strony w zawarciu porozumienia, ale nie narzuca im rozwiązania. Mediator w sprawach rozwodowych i separacyjnych ma większą możliwość pojednania małżonków bądź ich pogodzenia w spornych kwestiach dotyczących rodziny, nawiązania z nimi porozumienia. Rola sędziego, jako strażnika procedury sądowej, nie dawała możliwości głębszego zaangażowania w spór. Mediacja, inaczej niż wcześniejsze posiedzenie pojednawcze, odbywa się w warunkach bardziej komfortowych dla stron, przy tzw. okrągłym stole, a nie na sali sądowej”. Odpowiedź na zapytanie nr 8524 w sprawie wykorzystania procedury mediacji w sprawach o rozwód i separację

DODANO:
01/05/2011

wersja do druku

Szukasz dobrego prawnika?

Podoba Ci sie porada opracowana przez tego prawnika? Ty także możesz zadać mu pytanie.

Zadaj pytanie
Wykorzystujemy ciasteczka (cookies), aby lepiej dostosować nasz portal do Twoich oczekiwań, a także w celach statystycznych. Jeśli chcesz zaczerpnąć większej ilości informacji o cookies, przejdź tutaj. Jeśli zapoznałeś się już z tą informacją, zamknij to okienko.