Strefa klienta
Pomoc

Czy nakłady powinny być rozliczone podczas działu spadku?


Pytanie:

Zmarły posiadał udział ułamkowy 1/3 we własności zrujnowanego budynku mieszkalnego, a po przeprowadzeniu postępowania spadkowego ja będę posiadać 4/9, siostra 4/9, brat 1/9. Złożyłam powództwo o zachowek uzupełniający wraz z wnioskiem o rozliczenie moich nakładów w wartości masy spadkowej. Biegły wycenił nieruchomość razem z moimi nakładami na remonty, które były dokonane przed otwarciem spadku i w późniejszym czasie. Ja wyszczególniłam wcześniej listę wszystkich moich nakładów i biegły tę listę posiadał w dniu wyceny nieruchomości. Moim zdaniem wycena nieruchomości jest zawyżona o moje nakłady, które podniosły jej wartość. Złożyłam do sprawy wniosek o pomniejszenie wartości nieruchomości o dokonane przeze mnie nakłady, ale sąd nie wydał postanowienia, aby je odliczono od wartości nieruchomości wycenionej do masy spadkowej. Prace remontowe wykonywałam w systemie gospodarczym, ponosiłam wydatki na konieczne materiały do remontu. Dodatkowo po otwarciu spadku posiadam sądowe upoważnienie mnie do przeprowadzenia koniecznych remontów wymienionych przez sąd i wykonałam te remonty, które są wyszczególnione w upoważnieniu. Nie posiadam faktur ale mam dokumentacje fotograficzną oraz dowody na to że połowa domu ma lepszy stan techniczny po remoncie niż druga połowa domu która nie była remontowana. Dom ma 80 m2 powierzchni użytkowej. Koszt przeprowadzonych remontów (robocizna i materiały) określiłam na 12.000 zł. Powołałam się na cenniki okolicznych firm usługowych które określają koszt robocizny za takie prace. Robocizna z firm remontowych jest nawet znacznie wyższa niż ja to dokonałam systemem gospodarczym. Przeprowadzając remonty sposobem gospodarczym, szukałam najbardziej ekonomicznych rozwiązań i większość materiałów kupowałam po okazyjnych cenach z ogłoszeń lokalnych. Jak mam określić wartość robocizny, czy to ma być wynagrodzenie robotnika z lokalnego rynku pracy? Czy sąd powinien uwzględnić mój wniosek o rozliczenie moich nakładów podczas procesu o zachowek i wydać postanowienie, aby biegły uzupełnił opinię w zakresie odliczenia kosztów dokonanych remontów od wartości nieruchomości? Czy te nakłady powinny być rozliczone dopiero podczas zniesienia współwłasności na spornej nieruchomości? Wniosek o zniesienie współwłasności składała będę w przyszłym miesiącu. Jak sąd rozliczy moje nakłady na remonty nieruchomości? Czy według obecnej wartości rynkowej czy według kosztów z poszczególnych lat kiedy były te remonty przeprowadzane?

Odpowiedź:

Odpowiedź można podzieli na kilka części.
1. Skoro przysługuje Pani udział w majątku spadkowym, to - jeśli chodzi o zwrot nakładów poczyniony już po otwarciu spadku - obowiązują podobne zasadny, co w przypadku współwłasności. Zgodnie z art. 1035 kodeksu cywilnego - jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.
Zgodnie z art. 207 kodeksu cywilnego pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Zatem wartość poniesionych przez Panią nakładów powinna być zwrócona przez pozostałych współspadkobierców w takim stosunki w jakim mają udziały w nieruchomości. Skoro jest Pani właścicielem w 4/9, to inni współwłaściciele nieruchomości powinni Pani zwrócić 5/9 poniesionych wydatków na nieruchomość. Pozostałe 4/9 obciążają Panią.
 
2. Skoro nie dysponuje Pani rachunkami, to wartość nakładów powinien ustalić biegły sądowy powołany w postępowaniu o dział spadku. Jako koszt robocizny powinna być przyjęta wartość średniego wynagrodzenia jakie przysługuje w tego rodzaju przypadkach pracownikom budowlanym. Sugerujemy zatem po prostu złożyć wniosek, aby biegły sądowy z dziedziny szacowania nieruchomości bądź budownictwa nie tylko wyceniał wartość masy spadkowej, ale również rynkową wartość poczynionych przez Panią nakładów. Wartość żądanych zwrotów nakładów będzie Pani mogła doprecyzować po otrzymaniu opinii biegłego w tym zakresie. Wówczas sąd kierując się ustaleniami biegłego w postanowieniu działowym zawrze odpowiedni punkt, w którym rozliczy poczynione nakłady na nieruchomość.
 
3. Trudno jest się wypowiadać na temat procesu nie znając akt sprawy, ale wydaje mi się, że Pani źle sformułowała w sądzie swoje roszczenia. Skoro poczyniła nakłady na nieruchomość, to powinna domagać się zasądzenia odpowiedniej kwoty pieniężnej od pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, a nie domagać się zmniejszenie wartości majątku spadkowego. Roszczenie o zachowek nie jest uzależnione od wysokości poczynionych nakładów. Przy tym postępowaniu trzeba wziąć pod uwagę wartość majątku spadkowego i ewentualnie darowizny jakie zostały poczynione przez zmarłego.
Kwestia nakładów jest osobnym roszczeniem. Jeśli powód poczynił jakieś nakłady na majątek, to powinien sformułować roszczenie o zasądzenie od pozostałych spadkobierców odpowiedniej kwoty pieniężnej.
 
4. Rozstrzygniecie co do nakładów może zapaść w postępowaniu dotyczącym działu spadku. Zgodnie z art.  686 kodeksu postępowania cywilnego „W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych”.
Możliwe więc, że sąd uważa, iż roszczenie o nakłady powinny być rozstrzygnięte w toku postępowania o dział spadku (zgodnie z art. 686 kpc) i nie chce zajmować się nakładami w sprawie o zachowek. Pyta Pani „Czy te nakłady powinny być rozliczone dopiero podczas zniesienia współwłasności na spornej nieruchomości?”. Zatem w toku procesu musiały się pojawić wątpliwości, czy roszczenie o nakłady nie powinno być rozstrzygane w osobnych postępowaniu dotyczącym sprawy o dział spadku. 
Jednak w mojej ocenie roszczenie o nakłady może być rozstrzygnięte też w trybie procesowym - rozstrzygnięcie co do nakładów nie musi nastąpić konieczne w postępowaniu o dział spadku. Przepis art. 686 kpc dopuszcza rozstrzygnięcie o kwestiach spornych w trybie nieprocesowy, ale nie wyklucza to możliwości rozpatrzenia roszczenia o nakłady w trybie procesowym np. „przy okazji” sprawy o zachowek. Podkreślono to w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 stycznia 1975 r. (sygn. akt III CZP 82/74), gdzie stwierdzono, że „Roszczeń z tytułu wierzytelności należącej do spadku, której dłużnikiem jest jeden ze spadkobierców, mogą dochodzić od niego pozostali spadkobiercy, w części odpowiadającej ich udziałowi w spadku, w trybie procesowym, jeśli nie toczy się sprawa o dział spadku”. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że „Pozostaje do rozważenia, w jakim trybie - procesowym czy też nieprocesowym - należy dochodzić zwrotu takich nakładów. Jest oczywiste, że kwestia ta mogłaby być uregulowana w toku postępowania o dział spadku, skoro roszczenie powyższe stanowiło przedmiot spadku; gdy jednak postępowanie takie się nie toczyło, żaden przepis kodeksu postępowania cywilnego nie wyklucza dochodzenia roszczenia, w istocie mającego charakter obligacyjny, w trybie procesu, który przecież jest regułą postępowania, wynikającą z treści art. 13 § 1 k.p.c”.
 
Przyjmuje się, iż postępowanie o dział spadku jest „ostatnim momentem” dla rozstrzygnięcia kwestii nakładów. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury, po uprawomocnieniu się postanowienia o dziale spadku, uczestnicy postępowania działowego nie mogą dochodzić roszczeń wymienionych w art. 686, choćby nie zostały one zgłoszone w postępowaniu o dział spadku (art. 618 § 3 w zw. z art. 688). Prekluzja ta nie dotyczy innych roszczeń.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1964 r. (sygn akt  I CR 428/64) stwierdzono, iż jeżeli prawomocne postanowienie działowe nie zawiera rozstrzygnięcia o roszczeniu uczestnika działu dotyczącego w/w długów spadkowych, to w żadnym innym postępowaniu nie wolno już o tym roszczeniu orzekać, chyba że proces o nie został wytoczony przed wszczęciem postępowania działowego

Hasła:

zachowek, spadek, podział spadku, nakłady

Data odpowiedzi:

09-10-2010r.

Działy prawa:

Cywilne Postepowanie cywilne Spadkowe

Numer porady:

229767

Podobne:

Małżeństwo W . miało czworo dzieci. W chwili śmierci małżonki najistotniejszym składnikiem majątku był dom o powierzchni 150 m2. Nie…

Jaka jest wielkość udziałów spadkowych?