„W polskim porządku prawnym dopuszczalna jest co do zasady cesja wierzytelności bez zgody dłużnika (art. 509 § 1 i 2 kodeksu cywilnego dalej K.c.). Dotyczy to również wierzytelności wobec zakładów opieki zdrowotnej, powstałych w ramach obrotu cywilnoprawnego.
Zgodnie z zasadą wolności gospodarczej mogą powstawać i funkcjonować w obrocie gospodarczym podmioty, które zawodowo trudnią się obrotem wierzytelnościami (np. firmy factoringowe). Podmioty te są z zasady nastawione na wypracowanie zysku, a ich wielość w obrocie gospodarczym świadczy o tym, że z obrotu wierzytelnościami można aktualnie osiągać pewne dochody.
Sprawa wygląda inaczej w przypadku tzw. firm windykacyjnych. Wskazać przede wszystkim należy, iż stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191, ze zm.), poza wyjątkami przewidzianymi w innych ustawach, czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik. Aktualne brzmienie przytoczonego przepisu zostało ustalone przez ustawę z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769). Dodanie tą nowelizacją wyrazu ,,wyłącznie˝ miało na celu ,,likwidację dzikich egzekucji prowadzonych przez firmy windykacyjne i wyeliminowanie konkurencji komorników ze stron tych firm˝ (zob. wypowiedź senatora A. Bentkowskiego na posiedzeniu w dniu 22 maja 2007 r. Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw związanych z koalicyjnym programem rządowym ,,Solidarne Państwo˝, Biuletyn nr 1968/V).
Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 24 maja 2007 r. (przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości) oraz toku prac legislacyjnych, asumptem do wprowadzenia zmiany omawianego przepisu były m.in. problemy związane z zadłużeniem szpitali i wykorzystywanie tej sytuacji przez tzw. firmy windykacyjne, w tym także praktykujące tzw. dziką windykację (zob. uzasadnienie projektu ustawy: druk Sejmu V kadencji nr 1287 oraz baza elektroniczna LEX). Dodać wypada, że również stosownie do treści art. 759 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 298, ze zm.) co do zasady czynności egzekucyjne są wykonywane przez komorników sądowych, a wyjątkowo tylko niektóre czynności zastrzeżone są dla sądów. Działania określone w doktrynie jako zespół środków wymuszających spełnienie przez dłużnika świadczenia określonego tytułem wykonawczym przewidziane zostały w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego w art. od 758 do 1088 i nazywane są mianem egzekucji sądowej. Określonymi przez powołane powyżej przepisy środkami przymusu dysponują jedynie wskazane powyżej państwowe organy egzekucyjne.
Wobec powyższego wszelkie czynności zmierzające do przymusowego wyegzekwowania wierzytelności podejmowane przez firmy lub kancelarie windykacyjne są dokonywane bez podstawy prawnej. Firma czy też kancelaria windykacyjna nie jest organem egzekucyjnym, stąd nie ma kompetencji do podejmowania działań wymuszających spełnienie przez dłużnika świadczenia określonego tytułem wykonawczym. Brak jest również jakichkolwiek podstaw do podejmowania przez nieuprawnione podmioty działań wymuszających spłatę wierzytelności, które nie zostały stwierdzone tytułem wykonawczym. Należy podkreślić, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa w drodze przymusu zasadniczo mogą być egzekwowanie jedynie wierzytelności stwierdzone tytułem wykonawczym, tj. tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym przez sąd w klauzulę wykonalności. Z kolei tytuły egzekucyjne zostały wymienione enumeratywnie w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego, przy czym podkreślić należy, że największe znacznie wśród tych tytułów zachowują orzeczenia sądowe lub ugody zawarte przed sądem. Inne tytuły egzekucyjne występują w praktyce rzadziej. Powołane powyżej przepisy, na podstawie których organy egzekucyjne prowadzą egzekucję sądową, nie przewidują sankcji cywilnoprawnych za podejmowanie czynności wymuszających spełnienie przez dłużnika świadczenia określonego tytułem wykonawczym przez nieuprawnione podmioty. Sankcje takie mogą jednak wynikać z przepisów ogólnych prawa cywilnego, np. z art. 415 K.c. czy art. 24 w zw. z art. 448 K.c.
Ponadto przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, ze zm.) przewidują sankcje karne za powyżej wskazane działania. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 191 § 2 kodeksu karnego, kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, dlatego też osoba, wobec której stosowana jest przemoc lub groźba bezprawna w celu wymuszenia zwrotu wierzytelności, może złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa do właściwych organów ścigania.
Minister sprawiedliwości nie sprawuje nadzoru nad działalnością firm windykacyjnych ani nie monitoruje tej działalności. Jeżeli chodzi o organy państwowe posiadające uprawnienia i instrumenty niezbędne do podejmowania działań zmierzających do ochrony osób dotkniętych bezprawnymi działaniami firm windykacyjnych, należałoby wskazać na prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, powołanego i działającego na podstawie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ramach przysługujących mu kompetencji przeciwdziała praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, w tym również działaniom firm windykacyjnych stosujących nieuczciwe praktyki rynkowe wobec konsumentów.
W ostatnim czasie prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał decyzje dotyczące wyżej opisanej problematyki, w których uznał, iż konkretne działania podejmowane przez firmy windykacyjne naruszają przepis art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, ze zm.), zgodnie z którym przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów, oraz przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, według którego zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (zob. decyzja z dnia 7 kwietnia 2005 r., oznaczona nr RWR-15/2005, Dz. U. UOKIK z 2005 r. Nr 2, poz. 22, oraz decyzja z dnia 31 grudnia 2007 r. wydana w sprawie RWR-52/2007, Dz. U. UOKIK z 2008 r. Nr 1, poz. 4). Na ewentualne uchybienia w działalności omawianych firm można składać skargi do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz miejskich i powiatowych rzeczników konsumentów. W razie naruszenia przez firmy windykacyjne przepisów o ochronie danych osobowych skargi można kierować do generalnego inspektora ochrony danych osobowych. Wydaje się, że przywołane przepisy dostatecznie chronią obywateli przed wynaturzeniami w zakresie obrotu wierzytelnościami, dlatego w Ministerstwie Sprawiedliwości nie są obecnie prowadzone żadne prace, w tym legislacyjne, które dotyczyłyby firm windykacyjnych”.

Odpowiedź z dnia 20 sierpnia 2009 r. podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Zbigniewa Wrony na interpelację nr 10816 w sprawie funkcjonowania firm windykacyjnych

windykacja, windykacja długu, egzekucja, wierzytelność, dłużnik, konsument, dług, egzekucja długu, długi, KC art. 509, UKom art. 2, UOKK art. 24, KK art. 191

06-09-2010r.

Cywilne

230602