Strefa klienta
Pomoc

Postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności. Rozliczenie zachowku


Pytanie:

Zamierzam złożyć w Sądzie Rejonowym wniosek o dział spadku po moim ojcu zmarłym w ubiegłym roku (jest troje spadkobierców). W skład masy spadkowej wchodzą m. in. darowizny dokonane za życia spadkodawcy aktami notarialnymi na rzecz jednego z obecnych spadkobierców. Są to działki rolne (ale odłogowane, brak produkcji rolnej, brak budynków gospodarczych). Część z tych działek została jeszcze za życia darczyńcy zbyta przez obdarowanego na rzecz Skarbu Państwa pod planowaną autostradę. Na zbyte działki posiadam odpisy z ksiąg wieczystych oraz wypisy z rejestru gruntów, natomiast akty notarialne darowizny są dla mnie niedostępne. Chcę, aby darowizny dokonane za życia spadkodawcy zostały zaliczone na schedę spadkową. Zamierzam również dochodzić należnego mi zachowku z tytułu należnej mi części, zgodnie z ustawą. Spadkodawca za życia był współwłaścicielem w 1/3 (pozostali współwłaściciele to ja i obdarowana osoba) działki wraz ze zrujnowanym budynkiem mieszkalnym, którego wartość jest wielokrotnie mniejsza od wartości darowanych działek. Chcę przeprowadzić zniesienie współwłasności tego budynku mieszkalnego, zostać jedynym jego właścicielem i spłacić pozostałych spadkobierców. Osoba obdarowana przez spadkodawcę nie wyraża zgody na żadne negocjacje w tym zakresie. Czy wniosek o zniesienie współwłasności może być zawarty we wniosku o dział spadku czy te sprawy muszą być przedmiotem odrębnego postępowania? Czy mogę złożyć we wniosku oświadczenie, że moja spłata osoby obdarowanej będzie pomniejszona o należny mi z ustawy zachowek, którego nie otrzymałam? W jaki sposób mogę ustalić wartość ustawowego zachowku dla mojej części? Czy we wniosku o dział spadku mogę się powołać na art. 1000 § 3 KC (Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny)? Czy mogę wpisać uwagę, że obdarowany nie wyraża chęci na postępowanie ugodowe? Czy należy podać wartość rynkową tych zbytych działek, z dokładnym opisem, obliczyć ich wartość rynkową, co zarazem umożliwi obliczenie mojego udziału jaki by wynosił z ustawy, gdyby te działki nie stały się przedmiotem darowizny za życia spadkodawcy?

Odpowiedź:

Postępowania o dział spadku i zniesienie współwłasności Postępowanie o dział spadku może być połączone ze zniesieniem współwłasności. Zgodnie z art. 689 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) „Jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu”. Opata sądowa w przypadku wniosku o dział spadku połączonego ze zniesieniem współwłasności wynosi 1.000 zł - jeśli strony uzgodniły projekt podziału to 300 zł. Z treści pytania wynika jednak, że na uzgodnienie podziału nie można liczyć. Można oczywiście zaznaczyć we wniosku, że druga strona nie chce zakończyć sprawy ugodowo, ale w zasadnie dla rozstrzygnięcia spawy nie ma to większego znaczenia - sąd powinien rozstrzygać na podstawie swojej oceny zasadności i słuszności żądań zgłaszanych przez uczestników. Zgodnie z art. 686 k.p.c. „W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych”. Można w postępowaniu dotyczącym podziału spadku i zniesienia współwłasności zaproponować taki podział majątku, że jedna osoba przejmuje dom a na rzecz pozostałych dokonuje spłat pieniężnych. Można też oczywiście zaproponować, że dokonane zostaną wzajemnie potrącenia z tytułu np. zachowku. Zasadniczo jednak kwestie zachowku powinny być uregulowane po dokonaniu działu spadku. Zachowku należy bowiem dochodzić w drodze procesu, a dział spadku może nastąpić wyłącznie w postępowaniu nieprocesowym (art. 680 i następne k.p.c.). Sąd musi określi najpierw wartość całego majątku spadkowego i odpowiednio do wielkość udziałów poszczególnych spadkobierców dokonać rozdzielenia tego majtku. Dopiero gdy zostanie ostatecznie ustalone „kto ile dostał po zmarłym”, można obliczyć wysokość ewentualnych roszczeń z tytułu zachowku. W postępowaniu o dział spadku konieczne będzie podanie wartości rynkowej poszczególnych składników majątkowych (np. nieruchomości, mieszkań, samochodu itp.). Skoro chce Pan zaproponować spłaty pieniężne, to sąd musi ustalić na podstawie wartości domu w jakiej wysokość ewentualne spłaty będą przysługiwać pozostałym spadkobiercom. Trzeba podkreślić, że sąd może oczywiście nie zgodzić się na proponowany przez Pan podział majątku. Jeśli inny uczestnik postępowania zakwestionuje wysokość Pana szacunków i stwierdzi, że wartość poszczególnych rzeczy jest zaniżona albo zawyżona, to konieczne będzie powołanie biegłego sądowego, który dokona wyceny. Należy zaznaczyć, że w skrajnych wypadkach tego rodzaju postępowania sądowe mogą trwać nawet kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, a uczestnicy mogą kwestionować wartość nawet drobnych przedmiotów majątkowych (roweru, narzędzi itp.). Im większy jest majątek tym więcej może się pojawić punktów spornych. Rozliczenie zachowku Zgodnie z art. 991 § 1 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek)”. Jeśli w momencie śmierci spadkodawcy był Pan osobą dorosłą i nie jest Pan też trwale niezdolny do pracy, do przysługuje Panu zachowek w wysokości połowy udziału jaki przysługiwałby Panu w przypadku dziedziczenia całego majątku po zmarłym. W skład tego majątku wlicza się nie tylko przedmioty i pieniądze, które zmarły miał w chwili śmierci, ale także przedmioty, które zostały przekazane za jego życia innym osobom w formie darowizn. Zgodnie z art. 993 k.c. „Przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę”. Podobnie nauka prawa wskazuje, że „Za podstawę obliczenia zachowku trzeba brać nie tylko wartość stanu czynnego spadku. W określonych sytuacjach należy doliczyć do niej wartość darowizn uczynionych przez spadkodawcę” (A. Szupnar „Uwagi o prawie do zachowku” publikacja: „Rejent” z 2002 r. nr 6). Roszczenie o zachowek przysługuje nie tylko w przypadku dziedziczenie testamentowego. Podkreśla się, że „Także spadkobiercy ustawowemu, pozbawionemu przez darczyńcę - późniejszego spadkodawcę - wskutek dokonania darowizny majątku, przysługuje przecież roszczenie o zapłatę zachowku (A. Marcikowski „Czy darowizna dokonana za życia darczyńcy pozbawia zachowku jego spadkobierców ustawowych?” publikacja: „Palestra” z 2002 r. nr 3-4). W myśl art. 994 § 1 k.c. przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku: - drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, - darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2004 r. (syg. akt I ACa 285/04) na poczet zachowku nie dolicza się darowizn dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty na rzecz osób nie będących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1 k.c). Na poczet zachowku podlegają zaliczeniu darowizny uczynione na rzecz spadkobierców lub uprawnionych do zachowku bez względu na datę ich dokonania – w ich przypadku nie ma znaczenia czy darowizna została dokonana 3, 10 czy też 20 lat wcześniej. Zgodnie z art. 995 k.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Przepis ten chroni interesy uprawnionych w sytuacji gdy występują wahania wartości pieniądza. Jeśli z przedmiotem darowizny jest rzecz warta w 1990 roku 1 milion starych złotych, trzeba wyliczyć ile taka sama rzecz warta byłby obecnie. Nie można przyjąć, że podstawą wyliczeń jest 1 milion starych złotych czyli 100 nowych złotych. Trzeba dokonać odpowiedniej waloryzacji tej kwoty np. odnieść ją do średnich płac w 1990 r. i obecnie. Jeśli otrzymał Pan jakieś darowizny, to zmniejszają one należy Panu zachowek. Zgodnie z art. 996 k.c. „Darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek”. Trzeba też zaznaczyć, że ograniczenie wysokości należnego zachowku może wynikać, z wysokość zachowku przysługującego innym osobom. Zgodnie z art. 999 k.c. „Jeżeli spadkobierca obowiązany do zapłaty zachowku jest sam uprawniony do zachowku, jego odpowiedzialność ogranicza się tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek”. Zgodnie z art. 1000 k.c. jeżeli uprawniony nie może otrzymać od spadkobiercy należnego mu zachowku, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek. Zgodnie z art. 1000 § 3 k.c. „Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny”. Jeśli zatem otrzymał Pan jakąś darowizną i inny spadkobierca występuje z roszczeniem pieniężnym, to można mu oddać darowaną przez spadkobiercę rzecz. Podobnie może zrobić osoba w stosunku, do której Pan wystąpić z roszczeniem z tytułu zachowku. Trzeba jednak podkreśli, że „wydanie przedmiotu darowizny” jest prawem, a nie obowiązkiem obdarowanego. Nie można go do niczego zmusić. Jeśli nie będzie och chciał zrzec się darowanego przedmiotu, a roszczenie z tytułu zachowku nie będzie zaspokojone, to konieczne będzie przeprowadzenie normalnego procesu w sprawie o zachowek. Nie będą tu już miały zastosowania przepisu dotyczące działu spadku, lecz przepisy ogólne dotyczące procesu. Po wydaniu wyroku przymusowa egzekucją zajmie się komornik. Podstawa prawna: - ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 z zm.); - ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43 poz. 296 z zm.). JM

Hasła:

zachowek, spadek, dział spadku

Data odpowiedzi:

09-08-2007r.

Działy prawa:

Cywilne Postepowanie cywilne Spadkowe

Numer porady:

134405

Podobne:

1. Czy otrzymaną przeze mnie kwotę 50.000,-zł powinnam zgłosić do urzędu skarbowego jako darowiznę niezależnie od zgłoszenia spadku, czy łącznie…

Zgłoszenie darowizny w urzędzie skarbowym

Ja mam jeszcze dodatkowe pytania odnosnie udzielonej odpowiedzi nr 231679. Nie rozumiem tego zdania które pan napisał ,,jeżeli moja mama…

Prawo do zachowku

Kilka lat przed śmiercią, babcia darowała mi mieszkanie w którym byłem i jestem zameldowany. Czy jeżeli nie wydziedziczyła innych spadkobierców…

Czy muszę wypłacić zachowek krewnym?

Czy wujkowi należy się zachowek?

Czy wujkowi należy się zachowek?