Strefa klienta
Pomoc

Stwierdzenie nabycia spadku


Pytanie:

Mój ojciec zmarł w 1989r. jednak ani mama ani nikt z mojego rodzeństwa nie złożył oświadczenia o przyjęciu spadku jak również o odrzuceniu spadku, nikt nie złożył wniosku o stwierdzenie nabyciu spadku. Ojciec pozostawił po sobie 6 dzieci i jedną córkę która zmarła wcześniej, ale pozostawiła syna. W 1997 roku zmarła moja mama i również nikt nie składał żadnego oświadczenia i nie została przeprowadzona żadna sprawa spadkowa. Z siostrą chcemy uporządkować te sprawy, gdyż chcemy sprzedać działkę 20 arów i stojący na niej dom mieszkalny. Sprawdziłyśmy z siostrą, iż w księdze wieczystej jako jedyny właściciel działki i domu widnieje nasz ojciec zmarły 1989r. Bardzo proszę o pomoc w napisaniu wniosku o nabyciu spadku. Czy my coś dziedziczymy po mamie, która nie została wpisana do księgi wieczystej. Czy może być przeprowadzona tylko jedna rozprawa o stwierdzeniu nabycia spadku po obojgu rodzicach? Została nas 6 rodzeństwa (jedna siostra już nie żyje, ale zostawiła pełnoletniego syna) natomiast mamy jeszcze jedną siostrę, która była tylko córką ojca i siostry naszej matki, która zmarła przy porodzie. Czy tej siostrze należy się taki sam udział spadkowy co nam? Czy na takiej sprawie o stwierdzeniu nabycia spadku muszą być wszyscy z mojego rodzeństwa obecni? Chcę wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzeniu nabycia spadku, ile kosztuje opłata sądowa i czy za taki wniosek płaci tylko wnioskodawca czy też uczestnicy (moje rodzeństwo każde z osobna). Jakie dokumenty należy złożyć do takiego wniosku? Proszę o pomoc, czy będziemy musieli zapłacić podatek od spadku, czy istnieje jakaś ulga. Wartość domu i działki wynosi ok. 60.000.

Odpowiedź:

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku
Najpierw należy przeprowadzić postępowania spadkowe po zmarłym ojcu w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. W postanowieniu tym będzie określone kto dziedziczy po zmarły. Osobne postępowania należy przeprowadzić po matce – trzeba „urzędowo” stwierdzić kto jest obecnie właścicielem (współwłaścicielem) pozostawionego majątku. Z treści pytania wynika, że jedna osoba z rodzeństwa zmarła. Nie określono jednak kiedy dokładnie to nastąpiło. Jeśli zmarła przed śmiercią swego ojca, to w jej miejsce wszedł jej syn. Wynika to z art. 931 § 2 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) „Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”. Jeśli zmarła już po śmierci ojca, to spraw się komplikuje, bo w takim trzeba przeprowadzić co do jej majątku osobne postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Spadkobiercą będzie jej syn, ale również mąż (jeśli oczywiście była zamężna w chwili śmierci). Zatem również ewentualnemu mężowi będzie przysługiwał udział we własności ziemi.

Dziedziczenie córki zmarłego
Po zmarłym ojcu dziedziczą z mocy ustawy wszystkie jego dzieci i żona. Z pytania wynika, że jedna z Państwa sióstr miała inną matkę. W takiej sytuacji dziedziczy ona tylko po Państwa wspólnym ojcu, ale już nie po swojej macosze (Państwa matce) - chyba, że osoba ta została oficjalnie przysposobiona. Zgodnie z art. 936 § 1 k.c. „Przysposobiony dziedziczy po przysposabiającym i jego krewnych tak, jak by był dzieckiem przysposabiającego, a przysposabiający i jego krewni dziedziczą po przysposobionym tak, jak by przysposabiający był rodzicem przysposobionego”. Nie wydaje mi się jednak, żeby przeprowadzane było postępowania w sądzie rodzinnym dotyczące przysposobienia.

Problem przynależności nieruchomości do majątku wspólnego małżonków
Z treści pytania nie wynika, czy nieruchomość wchodziła w skład majątku osobistego zmarłego ojca czy też w skład majątku wspólnego małżonków. Jeśli ojciec miał działkę jeszcze przed zawarciem małżeństwa, to należała do jego majątku osobistego. Podobnie jeśli uzyskał ją w drodze dziedziczenia lub darowizny np. od swoich krewnych. Prawdopodobniej tak właśnie było skoro w księdze wieczystej jest zapis, iż właścicielem jest zmarły ojciec – nie ujęto jego żony. Nie można oczywiście wykluczyć, że zapis jest błędny. Jeśli bowiem rodzice zakupili działkę wspólnie, w czasie trwanie małżeństwa, to stanowiła ich wspólny majątek. Kwestia ta ma dosyć istotne znaczenie z tego względu, że ma wpływ na wysokość udziałów przysługujących poszczególnym spadkobiercom. Chodzi to zwłaszcza o wspomnianą w pytaniu „córkę zmarłego ojca siostry matki”. Jej udział byłby znaczenie mniejszy gdyby okazało się, że ziemia stanowiła współwłasność obojga małżonków Jeśli ziemie stanowiła tylko własność ojca, to zgodnie z art. 931 k.c. żona zmarłego i dzieci zmarłego dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Z pytania wynika, że było sześcioro dzieci. Zatem żona uzyskała ¼ udziału we własności nieruchomość. Pozostałe ¾ własności przypadły po równo dzieciom. Jeśli jednak ziemia stanowiła współwłasność małżonków, to po śmierci męża, dziedziczeniu podlegałaby tylko cześć udziału w nieruchomość przypadająca zmarłemu ojcu. Zakładając, że każdy z małżonków miał udział równy, żonie przypadłoby 50% udziałów z racji ustania wspólność małżeńskiej i dodatkowo udział z racji dziedziczenie po mężu (1/4 z 50% zmarłego). Zatem miałaby 62,50% udziału we współwłasności. Obecnie dziedziczycie Państwo majątek matki – dzieci zmarłej dzielą go po równo. Z dziedziczenie po zmarłej wyłączona byłaby jednak „córka zmarłego ojca siostry matki” – nie była jej dzieckiem. W takiej sytuacji jej udział we własności byłby zatem znaczenie mniejszy niż pozostałego rodzeństwa.
Zgodnie z art. 31 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków”. W myśl art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego „Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:
1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,
4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,
5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,
9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej
”.
Wydaje mi się jednak, iż ziemia stanowiła tylko majątek zmarłego ojca czego dowodem jest zapis w księdze wieczystej. Można oczywiście spróbować zbadać sprawę ewentualnej przynależności ziemi do majątku wspólnego rodziców i skorygować zapis księgi wieczystej, jednak wymagałoby to przeprowadzenia osobnego postępowania sądowego i przedstawienia odpowiednich dowodów (np. aktów notarialnych). Trudno jest powiedzieć jaki byłby werdykt sądu. Trzeba podkreślić, że niezależnie od postępowania w sprawie stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym ojcu, trzeba też wszcząć postępowania dotyczące stwierdzenie spadku po zmarłej matce. Nawet jeśli ziemia należała do majątku osobistego ojca, to żona jako spadkobierca ustawowy stała się wraz z dziećmi zmarłego współwłaścicielem ziemi. Trzeba zatem uregulować kwestię następstwa prawego również po niej.

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku
Na podstawie art. 507 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) rzeczowo właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nabycia spadku jest sąd rejonowy. Właściwy miejscowo w takim przypadku jest sąd ostatniego zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsce zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku posiada każdy, kto ma interes prawny w stwierdzeniu nabycia spadku. Takim osobami są np: a) spadkobiercy, b) dłużnicy spadku, c) wierzyciele spadkobiercy, d) wierzyciele spadku itd. We wniosku takim należy opisać sprawę dziedziczenia, kto zmarł, kiedy i gdzie oraz kto dziedziczy. Należy dołączyć dokumenty potwierdzające fakt pokrewieństwa (aktu urodzenia i zgonów). Nie przygotowujemy indywidualnych wniosków, ale na stronie PoradyPrawnej.pl zamieszczone są przykładowe wzory wniosków.
Opłata sądowa przy stwierdzeniu nabycia spadku nie jest zbyt duża (w porównaniu z innymi sprawami) – wynosi bowiem 50 zł. Uiszcza ją osoba, która wszczyna postępowanie. Pozostali uczestnicy nie płacą. Trzeba zaznaczyć, że uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu spadku nie oznacza jeszcze zakończenia sprawy spadkowej. Sąd stwierdzi jedynie „urzędowo” kto dokładnie jest współwłaścicielem ziemi i ewentualnie innych rzeczy po zmarłych. Jeśli jednak chcecie Państwo dokonać podziału majątku, to należałby w tym cele zawrzeć między sobą odpowiednią umowę, albo wszcząć postępowania o podział majątku.

Podatek od spadków
Jeśli chodzi o podatek od spadków, to trzeba pamiętać, że obecnie bliska rodzina korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o spadkach i darowiznach. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że przepis ten wszedł w życie dopiero na początku 2007 r. na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. nowelizującej przepisy ustawy o podatkach od spadków i darowizna. Zatem wszedł w życie po nabyciu prawa przez spadkobierców. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. „Do nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy wymienionej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy”. Zatem zwolnienie przewidziane w art. 4a ustawy o spadkach i darowiznach nie będzie miało w Państwa przypadku zastosowania. Konieczne będzie zapłacenie podatków zgodnie z przepisami obowiązującymi do 2006 r. Podkreślamy, że w zasadzie nie zajmujemy się – zgodnie z regulaminem – prawem podatkowy. Po bliższe wyjaśnienie należałby się zwrócić do urzędu skarbowego i pobrać tam formularz zaznania podatkowego w dot. podatku od spadków i obliczyć podatek według dołączonej do formularz instrukcji (poradnika).

Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 z zm.);
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43 poz. 296 z zm.);
- ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964 r. Nr 9 poz. 59 z zm.);
- ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2004 r. Nr 142 poz. 1514 z zm.);
- ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
JM

Hasła:

spadek, adwokat, prawnik, spadkobierca, poradnictwo prawne, porady prawne, porady prawnicze, porada prawna

Data odpowiedzi:

10-08-2007r.

Działy prawa:

Cywilne Podatkowe Postepowanie cywilne Rodzinne Spadkowe

Numer porady:

134408

Podobne:

Dziedziczenie mieszkania po teściach

Dziedziczenie mieszkania po teściach

witam. Jak najlepiej rozpisać majątek, aby nie płacić podatku i zmniejszyć do minimum koszty.Jeden z rodziców żyje i chcemy aby…

Jak podzielić majątek?

Czy przysługuje mi prawo do tego, aby brat mnie spłacił?

Czy przysługuje mi prawo do tego, aby brat mnie spłacił?

Mojej koleżance zmarła mama która wczesniej zaciągneła pożyczke w bahku. Kredyt częsciowo został spłacony a częściowo nie. Mama nie miała…

Wniosek o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku przez małoletniego