Strefa klienta
Pomoc

Zachowek


Pytanie:

Mój ojciec za życia przepisał mieszkanie na wnuczkę (nie wiem czy w formie darowizny czy sprzedaży). Czy mam prawo po jego śmierci do zachowku? W jakiej wysokości? Jak się go domagać?

Odpowiedź:

Roszczenie o zachowek
Jak rozumiem niedawno zmarł Pani ojciec. Oznacza to, że jako zstępna spadkodawcy (córka) ma Pani prawo domagania się zachowku. Instytucja zachowku jest uregulowana w art. 991 i następnych kodeksu cywilnego. Zazwyczaj zachowek wchodzi w grę jeżeli zmarły pozostawił testament, w którym pominął swoich najbliższych krewnych i w efekcie zostali oni z niczym. Wówczas mogą oni domagać się zachowku od osoby, która została wskazana w testamencie jako spadkobierca. Nie podała Pani, czy w tej sytuacji był pozostawiony testament czy też nie. Niezależnie od tego istnieje możliwość domagania się zachowku. Zgodnie bowiem z art. 991 § 2 kodeksu cywilnego jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Wysokość zachowku
Jeżeli jest Pani trwale niezdolna do pracy albo małoletnia, wówczas przysługuje Pani roszczenie wynoszące 2/3 udziału, który by Pani dziedziczyła na podstawie ustawy (tak jakby nie było testamentu), natomiast jeżeli jest Pani dorosła i jest zdolna do pracy, wówczas przysługuje Pani roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej równej wartości połowy Pani udziału spadkowego.
W praktyce sprawa może wyglądać następująco: zmarły pozostawił ruchomości, oszczędności i gotówkę warte łącznie np. 20.000 zł. Mieszkanie zostało darowane wnuczce 3 lata temu, a mieszkanie jest warte 200.000 zł. Wówczas całość wartości spadku wynosi 220.000 zł. Następnie należy ustalić kto dziedziczy w tej sprawie, tak jakby nie było testamentu. Nie podano żadnych danych na ten temat, więc nie jesteśmy w stanie nic doradzić. Jeżeli zmarły pozostawił np. 2 dzieci i małżonkę, wówczas dziedziczą one po 1/3 każde. Przypuśćmy, że jedną z córek jest Pani, tak więc odziedziczyła Pani 1/3 z 20.000 zł (mieszkanie nie jest dziedziczone skoro zostało podarowane wnuczce za życia zmarłego). 1/3 z 20.000 zł wynosi 6.667 zł. Gdyby natomiast doliczyć wartość mieszkania, powinna Pani odziedziczyć kwotę dużo wyższą - 1/3 z 220.000 zł, a więc aż 73.334 zł. Brakuje zatem 66.667 zł. I właśnie dzięki instytucji zachowku może się Pani starać o połowę tej kwoty od wnuczki (albo 2/3 jeżeli jest Pani nieletnia albo niezdolna do pracy).
Ponieważ w niniejszej sprawie obdarowana została wnuczka zmarłego, to przeciwko wnuczce należy skierować roszczenie o wypłatę zachowku. Jeżeli wnuczka jest nieletnia, wówczas będzie reprezentowana przez prawnych opiekunów (najczęściej rodziców). Aby uzyskać zachowek, należy skierować wezwanie do dobrowolnej zapłaty, a jeżeli to nie poskutkuje - pozostaje jedynie droga sądowa.
Trzeba przy tym pamiętać o przedawnieniu roszczeń (trzy lata). Jak widać z powyższego siłą rzeczy uproszczonego opisu (niezbędnego dla zachowania jasności porady), sprawy związane z dziedziczeniem, obliczaniem i dochodzeniem zachowku są niezwykle skomplikowane. Sugerujemy zatem skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego, który obliczy wysokość zachowku w Państwa konkretnej sprawie i w razie potrzeby poprowadzi proces sądowy o zachowek.
Zazwyczaj w sprawach o zachowek niezbędne są opinie biegłych sądowych rzeczoznawców, którzy wyceniają wartość spadku (w tym przypadku - mieszkania). W tym przypadku przy obliczaniu należnego Pani zachowku zalicza się darowiznę poczynioną przez spadkodawcę - dzięki czemu będzie można do spadku doliczyć wartość mieszkania podarowanego wnuczce (art. 993 kodeksu cywilnego). Zanim jednak zacznie Pani obliczać zachowek, proszę szczegółowo dowiedzieć się, na jakiej podstawie mieszkanie przeszło na wnuczkę zmarłego. Wartość mieszkania będzie można bowiem doliczać do wartości spadku jedynie w sytuacji, gdy zostało ono darowane (u notariusza). W przypadku sprzedaży nie ma mowy o doliczaniu wartości mieszkania do spadku. Warto również sprawdzić, czy umowa sprzedaży nie była pozorna, czy cena za mieszkanie została w pełni zapłacona - wówczas uzyskane pieniądze wchodzą w skład spadku na zasadach ogólnych. Istotne są również ceny nieruchomości, które w ostatnim czasie bardzo zdrożały. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się zatem według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Wreszcie aby mogła się Pani starać o zachowek, nie mogła Pani zostać wydziedziczona w testamencie (pozbawiona zachowku).

Podstawa prawna: - kodeks cywilny
RW

Hasła:

zachowek, przedawnienie

Data odpowiedzi:

18-11-2010r.

Działy prawa:

Cywilne Postepowanie cywilne Spadkowe

Numer porady:

137317

Podobne:

W roku 1997 ojciec, będąc wdowcem, przekazał aktem notarialnym darowiznę – mieszkanie własnościowe mojemu bratu.. W 2000 r. w kwietniu…

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Zmarły przed trzema laty ojciec nie sporządził testamentu, obecnie jest w toku sądowy dział spadku. Ojciec zgromadził na rachunku bankowym…

Przedawnienie roszczenia o zachowek

Prowadzę postępowanie w sprawie o zachowek. Biegły powołany przez sąd wycenił działki rolne według cen Głównego Urzędu Statystycznego dla poszczególnych…

Czy do wyceny gospodarstwa rolnego nie należy stosować cen wolnorynkowych?

Od czego i w jakiej wysokości mojemu rodzeństwu przysługuje zachowek, jaki jest jego wymiar i czy powinnam złożyć w sądzie…

Zaliczenie darowizny na poczet schedy spadkowej a zachowek