Autor: Naczelny Sąd Administracyjny
Sygnatura: II FSK 904/06
Hasła tematyczne: skarga kasacyjna, przymus adwokacki
Kategoria:
Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2005 r. o sygn. III SA/Wa 818/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Ireneusza L. i Katarzyny L. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 2 lutego 2005 r. o nr SP2-1197/841-759/2017/04/MF w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, postanowienia w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Uzasadniając postanowienie przedstawiono w pierwszej kolejności przebieg postępowania, podając, że wyrokiem z dnia 4 grudnia 2001 r. o sygn. I SA/Wa 436/01 Naczelny sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Katarzyny L. i Ireneusza L. na postanowienie Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 15 stycznia 2001 r., nr IS.Ra.WP-E-822/5/2001, w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Pismem z dnia 17 stycznia 2004 r. wystąpiono o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. postanowieniem ostatecznym Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 15 stycznia 2001 r., nr IS.Ra.WP-E-822/5/2001, którym utrzymano w mocy postanowienie Pierwszego Urzędu Skarbowego w Radomiu z dnia 21 grudnia 2000 r. wydane w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr SM3/1051 do 1062/00, obejmujących należności w podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 1995 r. wraz z odsetkami, doręczonych radcy prawnemu Krzysztofowi K. w dniu 13 grudnia 2000 r., uznanemu przez organ egzekucyjny za pełnomocnika Skarżących.
Postanowieniem z dnia 18 października 2004 r., nr IS.Ra.WP/724/2/1/65/5/04/SM, Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (w skrócie: K.p.a.), odmówił uchylenia dotychczasowego postanowienia z dnia 15 stycznia 2001 r. z braku podstaw do jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 K.p.a.
Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Minister Finansów postanowieniem z dnia 2 lutego 2005 r. o nr SP2-1197/841-759/2017/04/MF utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, powołując jako podstawę prawna art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. (w skrócie: u.p.e.a.).
W skardze na powyższe postanowienie Ministra Finansów, skierowane do WSA w Warszawie, domagano się uchylenia tego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 października 2004 r., jako wydanych z obraza art. 156 1 pkt 2 K.p.a. wobec dopuszczenia się naruszenia art. 32 § 1 u.p.e.a. w związku z doręczeniem tytułów wykonawczych osobie nie posiadającej do tych czynności jakiegokolwiek upoważnienia, tj. r. pr. Krzysztofowi K., któremu pełnomocnictwo zostało wycofane zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 1998 r.
Uzasadniając skargę wyjaśniono, że wniosek z dnia 17 stycznia 2004 r. o wznowienie postępowania nie wskazywał podstawy prawnej wznowienia, lecz wskazywał okoliczności wznowienia. Uzupełniony został pismem z dnia 29 marca 2004 r., poprzez wskazanie podstawy prawnej wznowienia, tj. art. 145 1 pkt 1 K.p.a., jak również wskazanie za podstawę nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody nieujawnione w momencie orzekania przez Naczelny sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 grudnia 2001 r. o sygn. III SA 436/01, jak i w dacie wydanego postanowienia przez Izbę Skarbowa w Warszawie z dnia 15 stycznia 2001 r.
Odpowiadając na skargę, Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Oddalając skargę, WSA w Warszawie w pierwszej kolejności stwierdził, że nie znalazł wystarczającego uzasadnienia do skorzystania z urzędu z fakultatywnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o przepisy art. 125 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (w skrócie: P.p.s.a.). Wskazał przy tym, że z akt sprawy nie wynika żeby toczyło się jakiekolwiek postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne, sądowe lub przed Trybunałem Konstytucyjnym, w którym orzeczenie miałoby stanowić podstawę rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu sądowym. Nie stwierdzono również, żeby został ujawniony czyn, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż samo wszczęcie dochodzenia nie przesądza o ostatecznym wyniku postępowania.
W dalszej części uzasadnienia postanowienia zwrócono uwagę na różnice między postępowaniem zwykłym i nadzwyczajnym, podkreślając, że postępowanie o wznowienie postępowania nie jest kontynuacja postępowania instancyjnego i w konsekwencji nie daje podstaw do pełnej merytorycznej kontroli orzeczenia, którym zakończono sprawę w postępowaniu zwykłym. W rozpoznawanej sprawie postępowanie wznowione ograniczało się do stwierdzenia istnienia podstaw wznowienia uregulowanych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.
Zdaniem sądu; w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. W aktach sprawy brak jest orzeczenia sądu (lub innego organu), z którego wynikałoby, że stwierdzona została fałszywość jakiegokolwiek dowodu, który służył za podstawę ustaleń istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Skarżący też takiego orzeczenia nie przedstawili. Z kolei prowadzone postępowanie karne, na które powoływali się Skarżący we wniosku o wznowienie, nie miało znaczenia w tej sprawie. Dotyczyło ono bowiem zdarzeń późniejszych (fazy orzekania przed NSA) niż wydanie ostatecznego postanowienia w trybie zwykłym.
Podobnie, zdaniem sądu, właściwe były ustalenia dotyczące niewystąpienia w sprawie także przyczyny wznowienia z art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a. Akta administracyjne nie dawały podstaw do przyjęcia odmiennych w tym względzie ustaleń. W aktach brak jest orzeczenia sądu (innego organu), które mogłoby potwierdzać, że postanowienie wydane zostało w wyniku przestępstwa, a o jakiejkolwiek oczywistości takiego stanu rzeczy, tj.. wydania postanowienia na skutek przestępstwa, trudno mówić zważywszy na zawartość akt.
Reasumując Sąd stwierdził, że na dzień orzekania przez organy brak było podstaw do stwierdzenia, iż wystąpiły przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Jeśli zatem były prawidłowe ustalenia dotyczące braku podstaw wznowienia postępowania, organy nie mogły prowadzić kolejnego – merytorycznego badania sprawy zakończonej postanowieniem ostatecznym wydanym w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych. Gdyby przesłanki wznowienia wystąpiły, organy mogłyby odnieść się do istoty sprawy zakończonej w postępowaniu zwykłym; mogłyby oceniać, jaki był wpływ tych wadliwości na wydane rozstrzygnięcia, oczywiście tylko w takim zakresie, w jakim nie stałby temu na przeszkodzie ww. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r.
W takim stanie rzeczy za chybiony uznano zarzut skargi dotyczący obrazy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 32 § 1 u.p.e.a., gdyż tak postawiony zarzut odnosił się do oceny legalności postanowień wydanych we wznowionym postępowaniu, które są przedmiotem kontroli sądu. Ustalenia organów odnosiły się do ściśle określonych przesłanek wznowienia. W tym postępowaniu organy nie stosowały w ogóle przepisu art. 32 § 1 u.p.e.a. i nie mogły go zastosować, gdyż ustaliły, że brak jest ww. przesłanek wznowienia.
Odnosząc się do twierdzeń Skarżących, że organy we wznowionym postępowaniu powinny były również badać przesłanki wymienione w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a., sąd nie podzielił poglądu Skarżących, że z ich wniosków dotyczących wznowienia postępowania można było wyczytać, iż żądają oni wznowienia postępowania także w oparciu o te przesłanki. Skoro Skarżący w piśmie z dnia 29 marca 2004 r. wskazali wyraźnie w oparciu o jakie przesłanki z art. 145 K.p.a. żądają wznowienia i w tym dniu było już im doręczone postanowienie o wznowieniu wskazujące przesłankę powołana przez organ, tj. art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., organ mógł zasadnie sprzyjać, że taki jest pełen zakres żądań Skarżących. Organy w toku całego postępowania wznowionego jednoznacznie wyrażały, jakie przesłanki wznowienia będą podlegały ocenie. W postanowieniu wydanym dnia 14 lipca 2004 r., dotyczącym uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania wznowionego, a więc zanim jeszcze wydane zostało pierwsze postanowienie w trybie art. 151 K.p.a., zawarto jednoznaczna informację, że organ prowadzący wznowione postępowanie zobowiązany będzie do ustalenia, czy ostateczne postanowienie Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 15. stycznia 2001 r. wydane zostało w wyniku przestępstwa oraz czy dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Nic nie stało na przeszkodzie, aby Skarżący odpowiednio wcześnie zmodyfikowali kolejny raz swoje żądania, ponieważ mieli wyraźna informację, jak ich wnioski są odczytywane przez organy zajmujące się tym postępowaniem. Stawianie zarzutu w tym zakresie dopiero na etapie postępowania sądowego, gdy w sprawie zostały wydane rozstrzygnięcia odmienne niż oczekiwali tego Skarżący, nie mogło odnieść oczekiwanego skutku. Obowiązkiem organu w postępowaniu wznowionym na wniosek strony nie może być przeprowadzenie postępowania pod katem wszystkich przyczyn wznowienia, które wymienia art. 145 § 1 K.p.a. W tym zakresie inicjatywa należy do strony i to ona powinna kreować zakres, w jakim domaga się od organu sprawdzenia wadliwości decyzji ostatecznej lub postanowienia podlegającego wzruszeniu w tym trybie. W konsekwencji, przy ocenie legalności zaskarżonego postanowienia znaczenie mogły mieć tylko przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnieśli Katarzyna L. i Ireneusz L. (reprezentowani przez pełnomocnika – radcę prawnego), zaskarżając ten wyrok w całości.
Powołując jako podstawę skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, zarzucono naruszenie: (1) „art. 145 § 1 pkt c” P.p.s.a., polegające na tym, że sąd nie uchylił zaskarżonej decyzji (prawidłowo winno być: postanowienia), mimo że wydana ona została z naruszeniem art. 145 § 1 w zw. z art. 151 § pkt 2 w zw. z art. 7 K.p.a., co polegało na tym, że organy obu instancji nie rozważyły, wbrew wnioskowi Skarżących, wszelkich podstaw do ewentualnego wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. do czego były zobowiązane; (2) „art. 125 § 1 pkt 2 cyt. ustawy”, mimo że Skarżący wykazali, że zostało wszczęte postępowanie karne, którego przedmiotem jest zbadanie, czy treść pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżących została sfałszowana, poprzez przerobienie daty tego pełnomocnictwa.
Powołując się na tak sformułowane podstawy kasacyjne, wniesiono „o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości” i zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.
Uzasadniając skargę kasacyjna stwierdzono, że wobec braku jednoznacznego wskazania przez Skarżących podstawy ich żądania wznowienia postępowania organy obu instancji winny wezwać Skarżących do sprecyzowania swojego wniosku i wskazania właściwej podstawy. Skoro postępowanie zostało wznowione, to w ramach postępowania – po wznowieniu postępowania – organy obu instancji powinny zbadać wszelkie okoliczności mieszczące się w ramach podstawy wznowienia, które zostały wymienione przez Skarżących w ich wniosku.
Organy obu instancji, a także WSA w Warszawie nie zważyły na to, że w niniejszej sprawie sfałszowanie treści pełnomocnictwa poprzez przerobienie jego daty jest oczywiste. Treść obu pełnomocnictw poświadczonych za zgodność z oryginałem jest jednakowa, z wyjątkiem ostatniej cyfry roku wystawienia. Już samo to – wobec oczywistości sfałszowania treści pełnomocnictwa – uzasadniało wznowienie postępowania, a następnie przeprowadzenie postępowania w celu zbadania, czy i w jakim zakresie niezgodne z rzeczywistym stanem pełnomocnictwo wywołało skutki prawne w zakresie oceny prawidłowości zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz w zakresie doręczeń poszczególnych dokumentów w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji.
W toku postępowania Strona wskazała, że zostało wszczęte postępowanie przygotowawcze, którego przedmiotem było zbadanie, czy treść pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżących została sfałszowana, poprzez przerobienie daty tego pełnomocnictwa. Postępowanie to może zakończyć się stwierdzeniem, że dokonano sfałszowania, a nawet może doprowadzić od ustalenia, kto i kiedy sfałszował treść pełnomocnictwa. Strona Skarżąca wykazała, że zaszły przesłanki do zawieszenia postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 „cyt. ustaw”. Zakończenie postępowania karnego, zwłaszcza w sposób korzystny dla Skarżących, może skutkować stwierdzeniem, że pełnomocnictwo zostało jednak sfałszowane, co w konsekwencji będzie wskazywać na niezgodne z prawem doręczenia tytułów egzekucyjnych i nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego.
Na rozprawie przed Naczelnym sądem Administracyjnym, odbytej w dniu 20 grudnia 2007 r., Minister Finansów (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim należy zwrócić uwagę na konstrukcję badanej skargi kasacyjnej, obarczonej wieloma mankamentami. Wymaga w związku z tym podkreślenia, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych – doradców podatkowych (art. 175 § 1 i 3 P.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.
Powołanie przepisów, które zostały – zdaniem autora skargi kasacyjnej – naruszone, nastąpiło w sposób niedokładny. Wskazano „art. 145 § 1 pkt c” P.p.s.a. (winno być prawidłowo: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.) i (2) „art. 125 § 1 pkt 2 cyt. ustawy” (prawdopodobnie chodzi jednak nie wcześniej cytowany w tej części skargi kasacyjnej K.p.a., lecz o P.p.s.a.). Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.) – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy wojewódzki sąd administracyjny nie naruszył innych przepisów. Naczelny sąd Administracyjny nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne.
Należy także zauważyć, że w myśl. art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Oceniając pod tym względem skargę kasacyjna w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie odpowiada ona wymaganiom ustawowym, gdyż wniosek kasacyjny został sformułowany w sposób nieprawidłowy – strona domaga się bowiem uchylenia zaskarżonego wyroku, nie wskazując, czego żąda ponadto. Zgodnie z art. 185 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a stosownie do art. 188 tej ustawy, jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i, rozpoznać skargę. Wniosek kasacyjny w niniejszej sprawie jest zatem niekompletny, gdyż strona powinna wnieść bądź o „uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania”, bądź o „uchylenie orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi” (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2006 r., sygn. II FSK 95/05, Lex nr 265013).
Naczelny sąd Administracyjny stwierdza, że możliwe jest rozpatrzenie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt c/ P.p.s.a., jak zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. Niedokładność sformułowania zarzutu w tym przypadku jest tego stopnia, że możliwe jest ustalenie o jaki przepis chodzi.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu, że sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., nie uchylając zaskarżonego postanowienia, mimo, że – zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną – wydana ona została z naruszeniem art. 145 § 1 w zw. z art. 151 § pkt 2 w zw. z art. 7 K.p.a., co miało polegać na tym, że organy obu instancji nie rozważyły, wbrew wnioskowi Skarżących, wszelkich podstaw do ewentualnego wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. do czego były zobowiązane.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraźnie stwierdzono, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Przesłanką wznowienia wymienioną w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. jest oparcie się organu administracyjnego w postępowaniu wyjaśniającym na fałszywych dowodach. Warunkiem niezbędnym dla wznowienia postępowania w razie zaistnienia tej przesłanki jest uprzednie stwierdzenie fałszywości danego dowodu przez sąd lub inny uprawniony do tego organ. Nie może zatem tego dokonać organ uprawniony do wznowienia postępowania, choć K.p.a. w art. 145 § 2 i 3 przewiduje w tym względzie dwa wyjątki. Zawarty w art. 145 § 2 k.p.a. wyjątek obejmuje przypadki sfałszowania dowodów w taki sposób, że sfałszowanie to jest oczywiste, a jednocześnie wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Innymi słowy – fałszerstwo dowodu musi być bezsporne, pewne, nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, a do stwierdzenia tego faktu nie trzeba dysponować specjalistyczną, wiedzą z danego zakresu ani prowadzić postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Zarzutu naruszenia art. 145 § 2 K.p.a. w skardze kasacyjnej jednak nie podniesiono. Takiego zarzutu nie może zastąpić dotyczący tej kwestii pkt 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej, nieformułujący wyraźnie zarzutu naruszenia art. 145 § 2 K.p.a.
Jak wyżej podano, w skardze kasacyjnej został sformułowany zarzut naruszenia „art. 125 § 1 pkt 2 cyt. ustawy”. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepis ten został powołany w identyczny sposób. Tak postawiony zarzut nie nadaje się do kontroli kasacyjnej. „Cytowana ustawa” poprzednio to K.p.a., zaś art. 125 § 1 K.p.a. nie był w niniejszej sprawie stosowany. Aktualne są w tym przypadku uwagi poczynione powyżej, że Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy wojewódzki sąd administracyjny nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem, zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne.
Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 i art. 209 w związku z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.