Autor: Naczelny Sąd Administracyjny
Sygnatura: FSK 2659/04
Hasła tematyczne: umorzenie egzekucji, postępowanie egzekucyjne, wierzyciel, koszty egzekucji, tytuł wykonawczy
Kategoria:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Goleniowie wszczął w dniu 10 września 2002 r. postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela ? U w Warszawie na podstawie tytułu wykonawczego (Nr EA/17326/02) wystawionego przez niego przeciwko dłużnikowi – Stanisławowi F obejmującego należność z tytułu opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (ubezpieczenie komunikacyjne) w kwocie 3.300,00 zł.
W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał czynności zajęcia ruchomości zobowiązanego.
Pismem z dnia 11 września 2002 r. wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołując się na przepis art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że zobowiązany przedłożył dokument potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia OC zgodnie z warunkami ogólnymi ubezpieczeń obowiązkowych.
Uwzględniając powyższy wniosek, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 27 września 2002 r. umorzył postępowanie egzekucyjne obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.
Na żądanie wierzyciela organ egzekucyjny wydał w dniu 10 marca 2003 r. postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, powołując się na przepisy art. 64c § 4, art. 64 § 10 i § 6 oraz art. 64 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którym obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 232,40 zł.
W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że wyliczone koszty stanowią opłaty należne od dokonanego zajęcia ruchomości, opłatę manipulacyjną oraz opłatę za tzw. "dojście". Koszty te, jak wskazał organ, obciążają wierzyciela, który dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego stwierdził brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
W zażaleniu na wskazane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Goleniowie z dnia 10 marca 2003 r. wierzyciel podważył zasadność obciążenia go kosztami i podniósł, że to zobowiązany powinien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego, gdyż to on – wbrew wymogowi przewidzianemu w przepisie § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku (Dz. U. Nr 74, poz. 474) – nie przedłożył w terminie dni 30 od daty otrzymania wezwania do zapłaty dokumentu potwierdzającego, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC została zawarta. Zobowiązany dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przedstawił umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC.
W wyniku rozpoznania zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił zasady poboru opłat za zajęcie ruchomości, opłaty manipulacyjnej oraz wydatków na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy skarbowego (opłata za tzw. ?dojście") oraz stwierdził, że generalna zasada odpowiedzialności dłużnika za koszty postępowania egzekucyjnego nie ma zastosowania m.in. w przypadku, o jakim mowa jest w art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. gdy koszty te nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.
Wniosek wierzyciela o umorzenie tego postępowania obliguje organ egzekucyjny, na podstawie art. 59 § 1 tej ustawy, do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W sytuacji takiej wierzyciel pokrywa całość kosztów powstałych w toku postępowania, bowiem żadne przepisy nie przewidują możliwości ściągnięcia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych po umorzeniu postępowania, które spowodowało powstanie tych kosztów. Jednocześnie organ odwoławczy zauważy, że przywołany w zażaleniu przepis § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia urnowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku nie zawiera żadnego zapisu dotyczącego ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego. Według organu odwoławczego przepis ten ma charakter przepisu blankietowego, bowiem upoważnia U do podjęcia działań w celu wyegzekwowania od zobowiązanego opłaty za brak umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC.
Konkludując, Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie stwierdził, że skoro wierzyciel skierował sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego, a następnie zażądał umorzenia tego postępowania z powodu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to organ umarzając postępowanie zobowiązany był obciążyć go powstałymi kosztami egzekucyjnymi.
Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie wierzyciel wniósł skargę do Sądu administracyjnego domagając się jego uchylenia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na założeniu, że skarżący został zasadnie obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, pomimo, iż przez okres prawie 11 miesięcy jego dłużnik nie ujawnił polisy ubezpieczeniowej, przez co skarżący nie miał możliwości zweryfikowania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a także obrazę prawa przez niewłaściwą interpretację i uznanie, że, stosownie do przepisu art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisu § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku, winien uiścić koszty egzekucyjne.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że – na podstawie przepisów § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku, F został zobowiązany do dochodzenia roszczeń na drodze postępowania egzekucyjnego w przypadku niespełnienia przez osobę zobowiązaną jednej z następujących przesłanek:
- uiszczenia opłaty w terminie dni 30 od dnia doręczenia jej wezwania,
- udokumentowania zawarcia umowy ubezpieczenia w terminie dni 30 od dnia doręczenia wezwania.
Zobowiązany nie spełnił przesłanki wskazanej w punkcie drugim, dlatego też F podjął wobec niego czynności egzekucyjne.
Ponadto, skarżący podniósł, że przepis art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może mieć zastosowania w sprawie, bowiem dotyczy takich przypadków, jak śmierć zobowiązanego, czy jego ubóstwo, z powodu których koszty nie mogą być od niego ściągnięte.
Natomiast nie jest takim przypadkiem umorzenie postępowania wskutek ?nagannego" postępowania zobowiązanego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z dnia 9 września 2004 r. wydanym w sprawie (sygn. akt) SA/Sz 1036/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wywiódł i przedstawił, co następuje.
Zgodnie z treścią przepisu art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sytuacja taka zachodziła w sprawie.
W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na wniosek uprawnionego wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny nie jest uprawniony do podejmowania działań z urzędu. Tym samym, w odniesieniu do postanowienia o umorzeniu postępowania, wydanego na podstawie art. 59 § 1 tej ustawy, decydujące znaczenie ma żądanie wierzyciela. Organ egzekucyjny jest związany żądaniem wierzyciela umorzenia egzekucji i, jednocześnie, nie jest uprawniony do działania dalej w sprawie niejako ?z urzędu".
Skoro więc wierzyciel (w piśmie z dnia 11 września 2002 r.) wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie egzekucji, z tej przyczyny, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie jest i nie był wymagalny, to organ egzekucyjny zobowiązany był umorzyć postępowanie egzekucyjne na żądanie wierzyciela. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego w tej sytuacji było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a w konsekwencji – zgodnie z treścią przepisu art. 64c § 4 wskazanej ustawy – organ egzekucyjny zobowiązany był obciążyć nimi wierzyciela.
Przywołane w skardze przepisy § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów obowiązanych do przeprowadzenia kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku zawierają upoważnienia dla Funduszu do działania w sprawach dotyczących egzekwowania opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC i określają procedurę postępowania, nie stanowią natomiast żadnej podstawy prawnej do uwolnienia F od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego powstałych z jego wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej.
Wbrew zarzutom skargi przepis art. 64c § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajduje zastosowanie nie tylko w takich przypadkach, jak śmierć zobowiązanego, czy jego ubóstwo, lecz w każdej sytuacji, w której przepisy prawa nie zezwalają na ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Pogląd przeciwny prowadziłby do sytuacji, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, powodowałoby przerzucenie ciężaru finansowego egzekucji na organ egzekucyjny, co pozostawałoby w sprzeczności z przepisem art. 64c § 3 tej ustawy, który wskazuje kiedy kosztami egzekucji może być obciążony organ egzekucyjny. Przepis ten stanowi, że – jeżeli, po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, okaże się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik U zarzucając mu naruszenie prawa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów zobowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku, polegające na przyjęcia, że U jako wierzyciel winien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego w sprawie.
W oparciu o ten zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywiedziono, co następuje.
Na podstawie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny może żądać od wierzyciela zapłaty kosztów egzekucyjnych, jeżeli okaże się, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Zdaniem skarżącego F organ egzekucyjny powinien wykazać, że nie jest możliwe ściągnięcie tych kosztów od zobowiązanego, że jest on niewypłacalny, gdyż koszty te, zgodnie z art. 64 § 1, powinien ponosić zobowiązany. Sąd nie wziął pod uwagę, że wszczynając postępowanie egzekucyjne wierzyciel działał zgodnie z prawem, nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny powinien więc wykazać niemożność ściągnięcia tych kosztów od zobowiązanego, jeżeli powstały one w toku postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie udowodnił bezskutecznej egzekucji z majątku zobowiązanego i zasadności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie organ egzekucyjny wykazał, że zobowiązany posiada pojazd podlegający zajęciu.
Na podstawie art. 60 § 1 umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Jednakże niezasadne jest, aby powstałe koszty egzekucyjne obciążały wierzyciela który nie spowodował niezgodnego z przepisami ustawy wszczęcia i prowadzenia egzekucji zaś organ egzekucyjny nie udowodnił, że egzekucja kwoty 232,40 zł z majątku zobowiązanego jest bezskuteczna.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Strona skarżąca wystąpiła w sprawie jako wierzyciel z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w ramach i na podstawie formalnego upoważnienia udzielonego w § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. w sprawie organów uprawnionych i organów zobowiązanych do przeprowadzania kontroli wykonania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz trybu ustalania i egzekwowania opłaty za niedopełnienie tego obowiązku.
Na podstawie przywołanego przepisu wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego uzasadnione było tym, że zobowiązany w trakcie (uprzednich) czynności kontrolnych nie wykazał zawarcia i trwania umowy ubezpieczenia obowiązkowego a ponadto, nie uiścił w terminie 30 dni od doręczenia wezwania opłaty za niedopełnienie obowiązku ubezpieczenia lub nie udokumentował w tymże terminie, że umowa ubezpieczenia była zawarta i obowiązywała zgodnie z ogólnymi warunkami tego ubezpieczenia.
Nie negując, że skarżący U w dacie występowania z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego mógł kierować się uzasadnionym w tym okresie przekonaniem, że wniosek ten jest całkowicie zasadny, podnieść jednocześnie należy, że ze sprawy wynika w sposób niewątpliwy i niesporny, iż zobowiązany był stroną ważnej umowy ubezpieczenia obowiązkowego OC i okoliczności tej nie zmienia fakt niewykazania tego w czasie policyjnych czynności kontrolnych jak i na wezwanie skarżącego F
Na podstawie § 7 ust. 2 i 3 (cyt.) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. dopuszczalne i uzasadnione jest wyłącznie dochodzenie na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia nie zaś z tytułu niewykazania w danym momencie faktu bycia stroną i obowiązywania takiej umowy. Obowiązek (świadczenie) w postaci opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obiektywnie rzecz biorąc nie istniał ani w dacie składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji, ani też w czasie jego prowadzenia; w tym znaczeniu postępowanie to od początku było bezprzedmiotowe, albowiem brak było świadczenia uzasadniającego, zgodnie z prawem, jego egzekucję.
W świetle treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jak również wniesionej od niego skargi kasacyjnej brak jest dostatecznych podstaw do oceny a następnie stwierdzenia, że dane, którymi dysponował F w czasie składania wniosku o egzekucję uzasadniają konkluzję, iż wszczęcie i prowadzenie bezprzedmiotowego postępowania egzekucyjnego obciąża wierzyciela a więc powinno spowodować skutek prawny w postaci obciążenia go kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 3 in fine ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zważyć jednak należy na treść (prawidłowo zastosowanego w sprawie) art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym – wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
Na podstawie art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych jak i prawnych.
Analizowane unormowanie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia – a przez to – i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania egzekucyjnego, nie wynika z niego w szczególności, że w przypadku, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów prawnych, to wbrew zasadzie art. 64c § 4 nie pokrywa ich wierzyciel. Przepis ten znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji (por. analogicznie: R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2003 r., s. 167).
W sprawie niniejszej wierzyciel – to jest skarżący U – złożył, uwzględniony przez organ egzekucyjny, wniosek o umorzenie wszczętego z inicjatywy tegoż wierzyciela postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten był całkowicie uzasadniony, albowiem, jak rozważono to już powyżej, nigdy nie zaistniał obowiązek świadczenia pieniężnego w postaci opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, który mógłby stać się przedmiotem postępowania egzekucyjnego w administracji. W rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy, wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i samo to postępowanie (do czasu jego zgodnego z prawem umorzenia) obiektywnie rzecz biorąc nie miały uzasadnienia w postaci obowiązku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. Obciążenie zobowiązanego kosztami – z tego powodu i w tym rozumieniu – bezprzedmiotowego postępowania egzekucyjnego byłoby nieuzasadnione.
Zważyć także należy, że prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji unormowane i wykonywane jest w sposób zobiektywizowany, co, między innymi, oznacza, że takie pojęcia czy zdarzenia jak, na przykład, wina, przyczynienie się, wprowadzenie wierzyciela w błąd nie są w rozważanym obszarze prawnie znaczące, chyba, żeby konkretny przepis ustawy egzekucyjnej (wyraźnie i jednoznacznie) na nie się powoływał. Analizując w tym kontekście art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdzić należy, że przywołane w poprzednim zdaniu okoliczności natury podmiotowej nie są uwzględnione w jego treści i nie mają dla niego żadnego znaczenia prawnego.
W sprawie niniejszej skarżący wierzyciel dochodzi nieobciążania go kosztami egzekucyjnymi w istocie rzeczy z tego podstawowego powodu, iż uważa oraz argumentuje, że określone postępowanie (zaniechania) zobowiązanego doprowadziły go do nieuzasadnionego, jak się dopiero później okazało, przekonania o istnieniu i wymagalności obowiązku, który mógł być egzekwowany na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. Zważyć jednak należy, że okoliczności te nie są prawnie znaczące w obszarze unormowania interpretowanego art. 64c § 4, a ponadto, przedmiotem postępowania w rozpoznawanej sprawie miało być zgodne z prawem wyegzekwowanie opłaty za niezawarcie obowiązkowej ustawy ubezpieczenia nie zaś strata wierzyciela z tytułu kosztów egzekucyjnych, których, z powodu bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego, w tymże postępowaniu, na podstawie wymienionego przepisu prawa, nie pokrywa zobowiązany ale wierzyciel.
Jeżeli natomiast skarżący ocenia, że został przez zobowiązanego wprowadzony w błąd co do istnienia i wymagalności obowiązku, który mógł być zgodnie z prawem przymusowo wykonany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz, że z tego powodu poniósł szkodę w postaci kosztów bezprzedmiotowego postępowania egzekucyjnego, to może dochodzić ochrony swoich usprawiedliwionych interesów w odszkodowawczym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.
Z tych powodów, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 (cyt) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.