Sygnatura:
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne:
Pomoc społeczna
Skarżony organ:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Data:
2009-09-21
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Treść wyniku:
Uchylono decyzję I i II instancji
Sędziowie:
Arkadiusz Blewązka
Joanna Sekunda-Lenczewska /sprawozdawca/
Jolanta Rosińska /przewodniczący/

Sentencja

Dnia 17 listopada 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA: Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2009 roku przy udziale — sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia […], Nr […] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia […], znak: […]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS
Uzasadnienie: Decyzją z dnia […] r. nr […] Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. na podstawie art. 104 k.p.a., art. 10 ust. 3, art. 79 ust. 1-3, ust. 6, art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728), § 2 ust. 1 i 3, § 3 uchwały RM nr XXX/482/04, Zarządzenia Prezydenta Miasta Ł. nr 1564/IV/04, Zarządzenia Dyrektora MOPS z dnia 20 kwietnia 2006 r. nr 15/2006 – ustalił T. D. odpłatność za pobyt dziecka A. D. w spokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej u K.P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 11 października 2013 r. w wysokości 329,40 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 30 września 2013 r. oraz w kwocie 116,88 zł za okres od 1 października 2013 r. do 11 października 2013 r.
W odwołaniu od decyzji T.D. wniósł o jej zmianę, poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat bądź ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, argumentując, że nie jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych wobec córki, ponieważ kwestę tą rozstrzygnął prawomocnym wyrokiem z dnia 20 grudnia 1999 r. sygn. akt XII C 2871/99 Sąd Okręgowy w Ł. Jako dowód załączył kopię wspomnianego orzeczenia.
Decyzją z dnia […] r. nr […] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 8 ust. 1, art. 78 ust. 5, art. 79 ust. 1, 3 i 5, art. 81 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. nr 64, poz. 593 ze zm.), uchwały nr XXX/482/04 z dnia 19 maja 2004 r. Rady Miejskiej w Ł. w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Wyjaśniając motywy wydanej decyzji Kolegium powołując się na zgromadzoną w sprawie dokumentację podniosło, iż postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi -Śródmieścia w Łodzi VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 10 lipca 2008 r. córka T.D. – A.D. została umieszczona w spokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej. Z tego tytułu rodzinie zastępczej wypłacana jest pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w rodzinie zastępczej dziecka w wysokości 658,80 złotych miesięcznie. Rodzice, których dzieci przebywają w rodzinach zastępczych są zobowiązani do ponoszenia opłat za ten pobyt do wysokości pomocy pieniężnej udzielanej rodzinie zastępczej, choć organ może na wniosek lub z urzędu częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalania opłaty ze względu na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie organu odwoławczego – brak było podstaw do zwolnienia T.D. z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt córki A. w rodzinie zastępczej, ponieważ odwołujący nie wyraził zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że rodzice prowadzący odrębne gospodarstwa domowe są zobowiązani do ponoszenia opłat w równych częściach. Matka dziecka mieszka osobno i wobec tego T.D. zobligowany jest do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości połowy wypłacanej na dziecko pomocy pieniężnej. Z tych też względów decyzja organu I instancji jako zgodna z prawem nie mogła zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.D. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zarzucił naruszenie art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 7, 8, 10 § 1, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a., powtarzając argumenty z odwołania od decyzji. Jego zdaniem obowiązek alimentacyjny na rzecz córki A. spoczywa wyłącznie na jej matce M.D. i wynika z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 grudnia 1999 r. Na skarżącym natomiast spoczywa wyłącznie obowiązek ponoszenia wszelkich kosztów związanych z utrzymaniem syna – I.D. Dodatkowo skarżący podkreślił, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji nie ustosunkowało się do podniesionego w tym zakresie zarzutu.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w motywach kwestionowanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sądy administracyjne badają zatem legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest odpowiedź na pytanie, czy T.D. jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt córki – A. D. w spokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej w okresie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 11 października 2013 r.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.).
W rozumieniu art. 79 ust. 1, 3 i 5 tej ustawy za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, opłatę, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą rodzice. Starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w ust. 1, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny.
W ocenie Sądu z przytoczonych wyżej norm prawnych, których literalne brzmienie nie budzi żadnych wątpliwości wynika, że do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie zobowiązani są rodzice. Dokonując wykładni art. 79 ustawy o pomocy społecznej nie można jednak w przekonaniu składu orzekającego pominąć okoliczności wynikających z załączonego do akt prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 grudnia 1999 r. wydanego w sprawie sygn. akt XII C 2871/99, który to wyrok w świetle regulacji art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy, w tym także i tutejszy Sąd, oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W tym stanie rzeczy bezspornym jest, że organy administracji publicznej rozważając kwestię odpłatności za pobyt córki skarżącego w rodzinie zastępczej związane były wskazanym wyżej prawomocnym orzeczeniem sądu i w konsekwencji zobligowane były do respektowania rozstrzygnięć z niego wynikających, na co skarżący T.D. słusznie zwracał uwagę w toku całego postępowania administracyjnego.
Zgodnie z pkt 3 sentencji omawianego orzeczenia, Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił udział obojga rodziców w kosztach utrzymania i wychowania dzieci I.D. i A. D. w ten sposób, że T.D. został zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania syna Igora, a jego był żona M.D. została zobligowana do ponoszenia kosztów utrzymania córki A. D.
Tymczasem, jak wynika z motywów wydanych w sprawie decyzji organy administracji publicznej obu instancji pominęły zupełnie tą kwestię i nie odniosły się ani jednym zdaniem do prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, przyjmując arbitralnie, że T.D. zobowiązany jest do ponoszenia opłat za pobyt córki w rodzinie zastępczej w wysokości połowy wypłacanej na dziecko pomocy pieniężnej. W rezultacie zarówno Prezydent Miasta Ł. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. naruszyły w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisy art. 7, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Podkreślić bowiem trzeba, że w toku każdego postępowania administracyjnego na organie spoczywa obowiązek stania na straży praworządności i podjęcia wszelkich kroków, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W tym celu organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, pamiętając przy tym o tym, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną tylko na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wydając decyzję winien on rzeczowo i logicznie wyjaśnić, jakimi przesłankami kierował się wydając takie, a nie inne rozstrzygnięcie, wskazać, które fakty uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Organ dokonując wybiórczej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, tak jak to miało miejsce właśnie w rozpoznawanej sprawie, narusza fundamentalne zasady procedury administracyjnej, co zdaniem Sądu, w demokratycznym państwie prawa nie może zasługiwać na aprobatę.
W wyroku z dnia 19 maja 1999 r. sygn. akt IV SA 2543/98 (Lex nr 48643) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił przewidzianą przez art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Stwierdził, że jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.
Powyższe stanowisko zostało wprawdzie wyrażone na tle art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 5 lutego 2005 r., jednak – w ocenie Sądu – nie zdezaktualizowało się na skutek częściowej zmiany stanu prawnego.
Tożsamy pogląd w tym zakresie zaprezentował także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 1 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Ol 681/05.
Reasumując, kwestia kogo obciążają koszty utrzymania A.D. została przesądzona prawomocnym wyrokiem i okoliczność ta została zlekceważona przez organy administracji publicznej obu instancji. Stwierdzone uchybienie rzutowało niewątpliwie na rozstrzygnięcie sprawy i musiało skutkować wyeliminowaniem wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.
Rozpoznając sprawę ponownie Prezydent Miasta Ł. zobowiązany będzie uwzględnić treść wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 grudnia 1999 r. sygn. akt XII C 2871/99 i dać temu jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Z tych powodów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art. 152 ustawy Sąd rozstrzygnął, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
B.C.

Uzasadnienie wyroku