Sygnatura:
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne:
Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ:
Wojewoda
Data:
2009-08-07
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Treść wyniku:
Uchylono decyzję I i II instancji
Sędziowie:
Agnieszka Miernik /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Skiba
Mirosław Gdesz

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Mirosław Gdesz Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. K., A. P., M. M., E. S., T. S., S. S., M. S., A. W., P. S., A. S. na decyzję Wojewody […] z dnia […] maja 2009 r. nr […] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia […] września 2008 r. nr […]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody […] na rzecz skarżących J. K., A. P., M. M., E. S., T. S., S. S., M. S., A. W., P. S., A. S. solidarnie kwotę 610 (sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie: Wojewoda […], po rozpatrzeniu odwołania W. K., A. P., M. M., E. S., T. S., S. S., M. S., A. W., P. S. i A. S., decyzją z dnia […] maja 2009 r., nr […] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia […] września 2008 r., nr […] orzekającą o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy ul. […], wchodzącej w skład działki nr […] o pow. […] m2 i działki nr […] o pow. […] m2.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydent W. decyzją z dnia […] września 2008 r., nr […] odmówił zwrotu części nieruchomości położonej w W. przy ul. […], wchodzącej w skład działki nr […] o pow. […] m2 i działki nr […] o pow. […] m2. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel jej nabycia, a zatem nie zaistniały przesłanki do jej zwrotu na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – zwanej dalej ugn.
Od powyższej decyzji spadkobiercy dawnych właścicieli gruntu W. K., A. P., M. M., E. S., T. S., S. S., M. S., A. W., P. S. i A. S. wnieśli odwołanie.
Wojewoda […] decyzją z dnia […] maja 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia […] września 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż nieruchomość położona w W. przy ul. […], stanowiąca działkę nr […] w obrębie […] o pow. […]m2, została nabyta na rzecz Państwa od J. S. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) na podstawie aktu notarialnego z dnia […] kwietnia 1975 r., Rep. A nr […]. Opisana powyżej działka znajdowała się na terenie objętym decyzją Prezydium Rady Narodowej W. nr […] z […] kwietnia 1973 r. o lokalizacji inwestycji – […] dla Zakładów […] w W. Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi działki nr […],[…] i […] w obrębie […].
Organ podał, że z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości zwrócili się spadkobiercy poprzedniego właściciela.
Wojewoda Wskazał, że Prezydent W. decyzją z dnia […] marca 2005 r., nr […] rozstrzygnął sprawę zwrotu części przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr […] z obrębu […] o pow. […] m2, umarzając postępowanie. Wojewoda […] decyzją z dnia […] października 2005 r., nr […] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wojewoda zauważył, że w związku z powyższym przedmiotem niniejszego postępowania jest część nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa, stanowiąca aktualnie działki nr […] i […] z obrębu […].
Wojewoda ustalił, że pismem z dnia 14 marca 2001 r., nr […] Zarząd Dróg Miejskich w W. poinformował, iż działka nr […] w obrębie […] o pow. […] m2 znajduje się w aktualnych liniach rozgraniczających ul. […]. Z pisma Delegatury Biura Naczelnego Architekta Miasta […] z dnia 12 maja 2004 r., nr […] wynika, iż kolejne decyzje zezwalające na budowę poszczególnych obiektów zadania inwestycyjnego wydawane. były od 1975 r. Zgodnie z pismem Zakładów […] S.A. z dnia 26 sierpnia 2004 r., nr […] teren objęty decyzją o lokalizacji inwestycji nr […] z […] kwietnia 1973 r., w skład którego wchodzą przedmiotowe działki, został zabudowany szeregiem budynków, […] oraz infrastrukturą techniczną, którą stanowią […].
Ponadto z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż działka nr […] w obrębie […] o pow. […] m2 znajduje się we władaniu Zarządu Dróg Miejskich i została zajęta pod ul. […] zaś działkę nr […] w obrębie […] o pow. […] m2, znajdującą się w trwałym zarządzie Zakładów […], wykorzystano pod […]. Na podstawie oględzin przedmiotowego terenu, przeprowadzonych w dniu 22 października 2004 r. organ pierwszej instancji ustalił, że na części przedmiotowej nieruchomości została zrealizowana ulica […] wraz z infrastrukturą techniczną, grunt ten został zajęty pod […], pozostała część nieruchomości jest zajęta pod […].
Odnosząc się do działki nr […], znajdującej się w liniach rozgraniczających ulicy […], Wojewoda powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 29 maja 2003 r., sygn. akt II SAlGd 1206/01, zgodnie z którym niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ugn, jeśli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży nieruchomości), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.).
Mając na uwadze fakt zrealizowania inwestycji na działce nr […] oraz zajęcie działki nr […] pod drogę publiczną, organ stwierdził, że nie ma możliwości zwrotu przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 w zw. z art. 216 ust. 1 ugn.
Od decyzji Wojewody […] z dnia […] maja 2009 r. J. K., A. P., M. M., E. S., T. S., S. S., M. S., A. W., P. S. i A. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się uchylenia zaskarżonej oraz decyzji decyzji Prezydenta W. z dnia […] września 2008 r., a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) art. 77 § 1 Kpa, 84 § 1 Kpa w związku z art. 138 § 2 Kpa przez utrzymanie w mocy decyzji kończącej postępowanie, w którym nie zebrano w całości materiału dowodowego, pomimo złożonego przez stronę stosownego wniosku; 2) art. 107 § 1, 3 Kpa w związku z art. 140 Kpa przez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów stawianych decyzji organu pierwszej instancji; 3) art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn poprzez niewłaściwe ich zastosowanie; 4) art. 7 i 8 kpa przez nie uwzględnienie przy wydawaniu decyzji zasad w nich zawartych, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że przeprowadzone postępowanie o zwrot gruntu nie rozwiało wątpliwości, czy wyżej wymienione działki po podziale odpowiadają pierwotnej działce nr […] z obrębu […].
Skarżący zauważyli, że wnioskodawcy domagali się zwrotu dawnej działki nr […] z obrębu […].
Organ pierwszej instancji ustalił natomiast, że z działki oznaczonej dawniej nr […] zostały wyodrębnione obecnie trzy działki, oznaczone numerami ewidencyjnymi: 1) […] z obrębu […], o powierzchni […] m2, co do której Prezydent W. wydał decyzję z dnia […] marca 2005 r. (nr […]), utrzymaną następnie w mocy przez Wojewodę […] decyzją z dnia […] października 2005 r. (nr […]) umarzającą postępowanie w zakresie zwrotu; 2) […] z obrębu […] o powierzchni […] m2, znajdującą się obecnie w trwałym zarządzie Zakładów […], wykorzystaną pod […]; 3) […] z obrębu […] o powierzchni […] m2, znajdującą się we władaniu Zarządu Dróg Miejskich, zajęta pod ul. […]. Powyższych ustaleń organ pierwszej instancji dokonał w oparciu o pisma: Zarządu Dróg Miejskich w W. z dnia 14 marca 2001 r. (nr […]), Delegatury Biura Naczelnego Architekta Miasta […] z dnia […] maja 2004 r. (nr […]) – odnośnie działki oznaczonej numerem […] oraz Zakładów […] S.A. z dnia 26 sierpnia 2004 r. (nr […]) – odnośnie działki oznaczonej numerem ewidencyjnym […].
Skarżący zauważyli, że pismem z dnia 21 grudnia 2004 r. pełnomocnik wnioskodawców wniósł o powołanie biegłego celem dokładnego ustalenia położenia działki nr […] (dawny numer) stanowiącej powierzchnię […] arów i […] m2, w skład której wchodziła działka o powierzchni […] arów i […] m2, zwrotu której domagają się od ponad 10 lat skarżący. Ich zdaniem powyższy wniosek był uzasadniony, bowiem analiza akt toczącego się postępowania pozwalała za zasadne uznać, iż organ prowadzący postępowanie ustalił w sposób niedokładny położenie przedmiotowych działek. Zgromadzone przez organ mapy sytuacyjne nie odpowiadają stanowi faktycznemu, są nieaktualne i nie pozwalają w sposób niewątpliwy ustalić, czy przedmiotowa część wywłaszczonej nieruchomości znajduje się w obrębie linii granicznych obecnych działek […] i […].
Organ pierwszej instancji przy wydawaniu decyzji bazował zaś na informacjach uzyskanych od podmiotów zainteresowanych w negatywnym rozstrzygnięciu sprawy dla wnioskodawców, zamiast powołać biegłego w sprawie, w której przygotowanie materiału dowodowego i jego ocena wymaga wiadomości specjalnych, zwłaszcza, że w toku przeprowadzanych oględzin strona zgłaszała zastrzeżenia, co do spostrzeżeń poczynionych przez prowadzący postępowanie organ.
Zdaniem skarżących, także organ drugiej instancji pominął to, że strona wniosła o powołanie biegłego celem ustalenia dokładnej linii granicznej działek w skład których wchodzi dawna część działki […] o powierzchni […] ar […] m2. Ustalenie tej okoliczności wymaga wiadomości specjalnych, a zatem uzasadnia powołanie biegłego geodety. Organ pierwszej instancji zaniechał tej czynności, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 Kpa oraz art. 84 § 1 Kpa.
Skarżący wskazali, że organ pierwszej instancji nie ustalił położenia przedmiotowej części nieruchomości, a zatem nie wyjaśnił dokładnie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, tym samym naruszył jedną z podstawowych zasad prawa administracyjnego w zakresie obowiązku prowadzenia przez organ administracji postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.
Ich zdaniem istotne jest też to, że w uzasadnieniu decyzji Wojewoda […] pominął szczegółowe określenie, które części nieruchomości zostały przeznaczone pod […], które części nieruchomości zostały wykorzystane pod realizację ul. […], na jaką infrastrukturę techniczną organ się powołuje, w jakiej części przedmiotowa nieruchomość została zajętą pod […]. Wskazane wątpliwości powodują, iż w ocenie skarżących nie dopełnienie obowiązku zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Ponadto, na mocy art. 107 § 3 Kpa, organ pierwszej instancji winien wskazać przyczyny, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej pozostałym dowodom zebranym w sprawie, jednocześnie uzasadniając dlaczego trzem wskazanym powyżej pismom przyznał wiarygodność, w tym w szczególności winien się wypowiedzieć z jakich przyczyn odmówił dopuszczenia dowodów wskazanych przez skarżących w piśmie z dnia 21 grudnia 2004 r.
Zdaniem skarżących, wobec powyższych uchybień organów administracji, nastąpiło błędne wydanie decyzji na podstawie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie skarżących, zarówno organ pierwszej instancji, jak i drugiej instancji nie wykazały, iż wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość nie została użyta na cel inny, niż określony w akcie o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 ugn.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda […] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Sąd zauważa, że w sprawie o zwrot nieruchomości nabytej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w pierwszej kolejności należy ustalić przedmiot postępowania, tj. jaki był stan geodezyjno – prawny gruntu, który został nabyty przez Skarb Państwa oraz jaki grunt w sensie geodezyjno – prawnym odpowiada dawnej nieruchomości i czy pokrywa się z gruntem objętym żądaniem wniosku o zwrot.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że przedmiotem nabycia przez Skarb Państwa była działka nr […], położona w W. przy ul. […] o pow. […] m2, zapisana w księdze wieczystej Kw nr […].
We wnioskach (z dnia 7 kwietnia 1998 r., 24 listopada 2000 r., 1 czerwca 2004 r., 4 sierpnia 2004 r., 16 maja 2008 r.) spadkobiercy dawnych właścicieli działki nr […] A. P., W. K., A. S., A. S., T. S., M. S., M. M., E. S., S. S., M. S., A. W., P. S. domagali się zwrotu nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr […], oznaczonej jako działka nr […] i część działki nr […] o łącznej powierzchni […] m2, jako zbędnej na cel nabycia.
Jednakże w dniu 21 grudnia 2004 r. wnioskodawcy wnieśli o przeprowadzenie dowodu m. in. na okoliczność dokładnego ustalenia jakie działki (objęte pierwotnie numerem ewidencyjnym […]) objęte są księgą wieczystą Kw nr […], a jakie zostały z niej wyłączone oraz przeprowadzenie dowodu z opinii geodety, celem ustalenia położenia dawnej działki nr […] objętej Kw nr […].
Prezydent W. i Wojewoda […] ustalili zaś, że dawna działka nr […] obejmuje obecnie: działkę nr […],[…] i […]. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że okoliczności te organy ustaliły na podstawie: informacji z Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami Geodezji i Katastru […] z dnia 17 sierpnia 2004 r.; pisma Zakładów […] w W. z dnia 26 sierpnia 2004 r. i pisma Zarządu Dróg Miejskich z dnia 14 marca 2001 r.
W kontekście opisanych wyżej faktów zastrzeżenia Sądu budzi brak analizy dokumentacji geodezyjno – prawnej gruntu pochodzącego z dawnej działki nr […] i oceny przekształceń dokonanych w tym zakresie od 1975 r. do dnia wydania decyzji załatwiających wniosek skarżących o zwrot.
Z akt administracyjnych wynika bowiem, że działka nr […], objęta Kw nr […] uległa podziałowi. Dla wydzielonych działek gruntu zostały założone odrębne księgi wieczyste – Kw nr […] dla działek nr […],[…],[…] i […] oraz Kw nr […] dla działki nr […] (odpis z Kw nr […] z dnia […] grudnia 1999 r., mapa sytuacyjna do celów prawnych z dnia […] lipca 1990 r., pismo Z. S.A. z dnia 1 marca 2001 r. i z dnia 26 sierpnia 2004 r.). Działka oznaczona nr […] uległa dalszemu podziałowi (akt notarialny z dnia […] grudnia 2000 r. Rep. A […], odpis z Kw nr […] z dnia […] grudnia 2003 r.). Z uzasadnienia decyzji Wojewody […] z dnia […] kwietnia 1991 r., nr […] wynika zaś, że dawna działka nr […] nosiła w dacie wydania tej decyzji numer […].
Z pism Urzędu Gminy W. z dnia 23 listopada 1999 r. i dołączonych doń załączników (mapy wypisów z rejestru gruntów), pisma ZDM w W. z dnia 14 marca 2001 r. wynika natomiast, że część gruntu objęta postępowaniem zwrotowym obecnie obejmuje działkę nr […] oraz działkę nr […] z Kw nr […]. Z kolei z pisma Prezydenta W. z dnia 17 sierpnia 2004 r. i z dnia 14 stycznia 2005 r. wynika, że objęty postępowaniem zwrotowym grunt obejmuje działki nr […],[…] i […] (w stosunku do tej ostatniej działki organ umorzył postępowanie o zwrot, a decyzja w tym przedmiocie stała się ostateczna).
Są zauważa, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można ustalić, czy obecne działki nr […] i […] odpowiadają, objętej wnioskiem o zwrot, części dawnej działki nr […] o pow. […] m2 (brak pełnej dokumentacji geodezyjnej) i jaki jest ich stan prawny (brak odpisów z ksiąg wieczystych obejmujących te działki). Wątpliwości w tym zakresie miał zresztą sam Prezydent W., skoro w protokole z oględzin z dnia […] października 2004 r. stwierdzono, że "(…) zgromadzone osoby ustaliły w terenie przybliżone granice nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot". Na brak aktualnych map gruntu w jednostce organizacyjnej właściwej do spraw geodezji Urzędu W. zwróciło także uwagę Biuro Naczelnego Architekta Delegatura […] (pismo z dnia 12 maja 2004 r., nr […]).
W tej sytuacji istotnego znaczenia nabiera zarzut nierozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym wniosku dowodowego wnioskodawców zwrotu z dnia 21 grudnia 2004 r. Zgodzić należy się bowiem ze skarżącymi, że w przypadku gdy nie można zweryfikować jakie nieruchomości stanowią przedmiot postępowania o zwrot, organ – mając na uwadze przepisy art. 7, 77 § 1, 80 Kpa – winien z urzędu zgromadzić obiektywne dowody pozwalające ustalić dawny i obecny stan geodezyjno – prawny przedmiotowego gruntu, aby precyzyjnie ustalić w granicach jakich działek położony jest grunt o pow. […] m2 objęty żądaniem zwrotu. W przypadku zaś zgłoszenia wniosku dowodowego przez strony dotyczącego tej materii, organ przed wydaniem decyzji, winien wniosek ten ocenić i rozpatrzyć poprzez wydanie stosownego postanowienia (art. 78 w zw. z art.123 Kpa).
Nie można się przy tym zgodzić ze stanowiskiem Prezydenta W. zawartym w piśmie z dnia 14 stycznia 2005 r., że to strony mają obowiązek gromadzić dowody określające stan geodezyjny gruntu. Uszło uwadze organu, że w przepisach ugn, dotyczących zwrotu nabytych (wywłaszczonych) nieruchomości nie nałożono na wnioskodawcę obowiązku dołączenia do wniosku o zwrot jakiejkolwiek dokumentacji (inaczej niż przy wniosku o wywłaszczenie). Wobec tego obowiązkiem organu – wynikającym z zasady poszukiwania prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) – jest zgromadzenie stosownego materiału dowodowego, który pozwoli ustalić przedmiot i podmioty postępowania oraz ocenić zasadność wniosku o zwrot. Nie można pominąć i tego, że koszty postępowania o zwrot ponosi podmiot publicznoprawny (art. 140 ust. 6 ugn).
Skoro zatem Wojewoda […] oraz Prezydent W. uchybili wskazanym wyżej obowiązkom, Sąd uznał, że organy, rozstrzygając wniosek o zwrot odmownie, naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, 78, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma jeszcze jedna okoliczność. Z umowy sprzedaży zawartej w dniu […] kwietnia 1975 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wynika, że J. S. otrzymał za nabycie działki nr […] kwotę […] zł. W tej sytuacji stroną postępowania o zwrot winna być L. W. spadkobierczyni J. S., o której wspomina decyzja Wojewody […] z dnia […] kwietnia 1991 r., nr […]. Z przepisów Działu III Rozdziału 6 w zw. z art. 216 ust. 1 ugn wynika bowiem, że warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot uzyskanej ceny za nabycie nieruchomości. Brak udziału w postępowaniu zwrotowym spadkobiercy J. S. należało zatem zakwalifikować jako naruszenie przepisu art. 10 § 1 Kpa, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa).
W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent W. wyjaśni obecny stan geodezyjno – prawny gruntu będącego częścią dawnej działki nr […], objętą wnioskiem o zwrot oraz rozpatrzy wniosek dowodowy wnioskodawców zwrotu w formie postanowienia. Po ustaleniu powyższych kwestii organ zapewni udział w postępowaniu wszystkim stronom i w zależności od okoliczności podejmie dalsze czynności procesowe.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
O zwrocie należnych skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych….(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Uzasadnienie wyroku