II FSK 2157/09 – Postanowienie NSA


Sygnatura:
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne:
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane: I SA/Gd 466/09
Skarżony organ:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Data:
2009-12-16
Sąd:
Naczelny Sąd Administracyjny
Treść wyniku:
Uchylono zaskarżone postanowienie i przyznano adwokatowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej
Sędziowie:
Jan Rudowski /przewodniczący sprawozdawca/

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 466/09 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 28 marca 2006 r., nr […] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) pełnomocnikowi adwokatowi M. L. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych zwiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie wyroku

Postanowieniem z 18 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 466/09, odrzucił skargę S. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 28 marca 2006 r., nr […] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych.
Sąd wskazał, że pismem z dnia 25 czerwca 2009 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata I. G., w oparciu o art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zw. dalej w skrócie: p.p.s.a., wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego, podnosząc że ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu nie brał udziału w tym postępowaniu.
W uzasadnieniu pełnomocnik podał, że po ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu w sprawie zwrócił się do skarżącego z prośbą o nadesłanie stosownego pełnomocnictwa (notarialnego z uwagi na treść art. 80 k.c.), jednakże pismo to pozostało bez odpowiedzi, w związku z czym miał prawo uznać, że pełnomocnictwo nie zostało udzielone. Złożenie pełnomocnictwa bezpośrednio przez skarżącego z pominięciem pełnomocnika, bez powiadomienia go o tym fakcie, skutkuje tym, że pełnomocnictwo nie zostało skutecznie udzielone, bowiem stosunek pełnomocnictwa wynika nie tylko z jego udzielenia, ale i świadomego przyjęcia. Poinformował, że o fakcie złożenia pełnomocnictwa w Sądzie dowiedział się z pisma skarżącego z dnia 10 czerwca 2009 r., którą to okoliczność zweryfikował zapoznając się z aktami sądowymi w dniu 25 czerwca 2009 r. Reasumując, jeżeli Sąd, posiadając wiedzę o udziale w sprawie pełnomocnika z urzędu, którego sam ustanowił, pomija go w postępowaniu przed dołączeniem przez pełnomocnika do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej dokumentu pełnomocnictwa, to takie postępowanie nie wypełnia standardów pomocy prawnej wynikającej z art. 6 EKPCz i art. 45 Konstytucji RP.
Sąd rozpoznając złożoną przez pełnomocnika skargę o wznowienie postępowania wskazał, że postanowieniem z dnia 3 lipca 2006 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pełnomocnikiem z urzędu skarżącego został wyznaczony adwokat I. G. Pismem z dnia 19 lipca 2006 r. Sąd wezwał stronę do złożenia opłaconego pełnomocnictwa. W odpowiedzi skarżący poinformował, że nie ma kontaktu ze swoim pełnomocnikiem. Następnie Sąd wezwał adwokata I. G. do złożenia opłaconego pełnomocnictwa, który z kolei oświadczył, że nie zostało mu udzielone pełnomocnictwo.
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na skutek wniesionej od wymienionego wyroku skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 660/07, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 29 stycznia 2009 r. oddalił skargę.
Pismem z dnia 21 lutego 2009 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o zmianę adwokata, wskazując że ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie kontaktuje się z nim, wobec czego cofa udzielone mu pełnomocnictwo. Postanowieniem z dnia 9 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzył postępowanie w zakresie wniosku strony o zmianę przydzielonego z urzędu pełnomocnika.
Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania zarządzeniem z dnia 6 lipca 2009 r. wezwano adwokata do złożenia dokumentu, z którego będzie wynikało jego umocowanie do złożenia skargi o wznowienie postępowania pod rygorem jej odrzucenia. Nie zostało jednak przedłożone stosowne umocowanie.
W dniu 22 lipca 2009 r. do Sądu wpłynęło pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w G. informujące, że na skutek wniosku adwokata I. G. zmienia pełnomocnika z urzędu dla skarżącego na adwokata M. L.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z przedstawionego powyżej stanu faktycznego wynika, że w sprawie w istocie nie doszło do udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa adwokatowi I. G., albowiem stosunek pełnomocnictwa wynika nie tylko z jego udzielenia, ale również świadomego przyjęcia. Biorąc to pod uwagę oraz fakt nieprzedłożenia umocowania przez pełnomocnika, a tym samym nieuzupełnienia braków formalnych skargi w ocenie Sądu należało ją odrzucić.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł pełnomocnik skarżącego M. L. zarzucając orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 49 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne niewezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez złożenie podpisu, a następnie bezpodstawne odrzucenie skargi o wznowienie.
Autor skargi kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu. W uzasadnieniu podkreślił, że faktem jest, że dotychczasowy adwokat strony I. G. wnosząc skargę o wznowienie postępowania działał bez stosownego upoważnienia. Należy stanąć jednak na stanowisku, że w sytuacji, gdy nie ma wymogu sporządzenia skargi przez zawodowego pełnomocnika nie ma podstaw do jej odrzucenia z uwagi na brak stosownego pełnomocnictwa. Z tego powodu skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować, można odrzucić wówczas, gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem skarżący po wezwaniu go do takiego działania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
– naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.);
– naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Autor skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa procesowego.
Po pierwsze w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy odnieść się do stwierdzenia Sądu pierwszej instancji zawartego w zaskarżonym postanowieniu, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa adwokatowi I. G., albowiem stosunek pełnomocnictwa wynika nie tylko z jego udzielenia, ale również świadomego przyjęcia. NSA przypomina, że w aktach sprawy I SA/Gd 422/06 – k. 52 znajduje się pełnomocnictwo skarżącego z dnia 25 września 2006 r., w którym upoważnił on adwokata I. G. do prowadzenia tejże sprawy. W związku z tym Sąd pierwszej instancji przy podejmowaniu czynności procesowych traktował adwokata I. G. jako pełnomocnika strony. Świadczą o tym m. in. wydane w sprawie zarządzenie z dnia 10 listopada 2006 r., którym zawiadomiono pełnomocnika o terminie rozprawy, zarządzenie z dnia 26 stycznia 2007 r. w wykonaniu, którego doręczono pełnomocnikowi odpis wyroku z uzasadnieniem, zarządzenie z dnia 8 marca 2007 r. mówiące o konieczności doręczenia odpisu skargi kasacyjnej pełnomocnikowi, zarządzenie z dnia 4 grudnia 2008 r. skierowane do skarżącego zawierające informację, że jego pełnomocnikiem jest nadal adwokata I. G., zarządzenie z dnia 23 grudnia 2008 r. informujące pełnomocnika o wyznaczeniu rozprawy, zarządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r., z którego wynika, że pełnomocnikiem strony jest adwokat I. G. Nie bez znaczenia jest również, że postanowieniem z dnia 9 marca 2009 r. Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie w zakresie wniosku strony o zmianę przydzielonego z urzędu pełnomocnika i podkreślił, że w sprawie funkcjonuje prawomocne postanowienie z dnia 3 lipca 2006 r. przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (w związku z orzeczeniem został do reprezentowania strony wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką adwokat I. G.), a Sąd nie ma kompetencji do zmiany wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnika.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności niezrozumiałe jest postępowanie Sądu pierwszej instancji, który traktował adwokata I. G. jako pełnomocnika strony przy czynnościach procesowych, a następnie w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że w sprawie nie doszło do udzielenia temu adwokatowi pełnomocnictwa. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca ponadto ponownie uwagę, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo skarżącego z dnia 25 września 2006 r., upoważniające adwokata I. G. do działania w sprawie.
Brak było również podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z uwagi na podpisanie skargi przez nieuprawnioną osobę. Jak słusznie zauważono w skardze kasacyjnej skarga o wznowienie postępowania nie musi być sporządzona przez zawodowego pełnomocnika. Dlatego taką skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem strona, po prawidłowym wezwaniu jej do takiego działania (art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a). Pogląd taki wyrażono został również w orzecznictwie m.in. w wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2005 r., sygn. akt I FSK 20/05 (niepubl.), gdzie wprost stwierdzono: "Skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować, można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdził tej czynności swoim podpisem skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania." W tym samym tonie NSA wypowiedział się w postanowieniu z 27 października 2005 r., sygn. akt I FSK 378/05 (niepubl.). Dla zastosowania omawianej procedury nie ma przy tym znaczenia powód, dla którego dana osoba nie może być pełnomocnikiem strony. W związku z powyższym zarzut pełnomocnika strony polegający na naruszeniu art. 49 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne niewezwanie skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez podpisanie skargi, a następnie bezpodstawne odrzucenie przez Sąd pierwszej instancji skargi o wznowienie postępowania należy uznać za zasadny.
Mając na uwadze przedstawione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. i orzekł jak w sentencji.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w punkcie drugim sentencji – na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku § 19 pkt 1 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).