Sygnatura:
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne:
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ:
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Data:
2009-12-15
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Treść wyniku:
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sędziowie:
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia […] nr […] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie wyroku

Zaskarżoną decyzją z dnia […] Nr […], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia […] Nr […] o odmowie umorzenia J.K. odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1995 r. do IV kwartału 2005 r. w kwocie […].
Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że organ ten, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, w wyniku rozpoznania wniosku ubezpieczonego, decyzją z dnia […] odmówił J.K. umorzenia odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 1995 r. do IV kwartału 2005 w kwocie […]. J.K. w dniu 24 września 2009 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Kasy, odwołując się do przepisu art. z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, wskazał, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty, albo umorzyć zaległość w całości lub w części. Organ ten wskazał, że J.K. do pisma o ponowne rozpatrzenie wniosku w sprawie umorzenia składek załączył oświadczenie sołtysa wsi S. potwierdzające braku inwentarza żywego w jego gospodarstwie oraz zaświadczenie o dochodach J.F. Kolejna przeprowadzona w gospodarstwie płatnika wizytacja z dnia 9 października 2009 r. potwierdziła ustaloną poprzednio, trudną sytuację materialną ubezpieczonego. W trakcie wizytacji J.K. zobowiązał się dostarczyć organowi ubezpieczeniowemu dokumentację medyczną potwierdzającą stan jego zdrowia. Wskazał także, że sytuacja finansowa rodziny nie rokuje poprawy; planował zakup bydła opasowego, jednak bank odmówił udzielenia kredytu z uwagi na zadłużenie w KRUS; w ostatnim okresie pomniejszeniu uległy zarobki konkubiny J.F., stanowiące jedyne stało źródło dochodu ubezpieczonego.
Uzasadniając dalej swoje rozstrzygnięcie podjęte zaskarżoną decyzją, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wskazał, że przedstawione przez ubezpieczonego dowody nie stanowią okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę decyzji w sprawie o umorzenie należności składkowych. W trakcie wizytacji gospodarstwa J.K. nie okazał żadnych dokumentów potwierdzających wystąpienie zdarzeń losowych w gospodarstwie, przede wszystkim pożaru stodoły, na który powoływał się w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji do organu nie wpłynęły także dokumenty potwierdzające zły stan zdrowia wnioskodawcy ani też dokumenty stwierdzające odmowę udzielenia kredytu na zakup bydła opasowego.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną, J.K. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając, że przy jej wydaniu organ nie wziął pod uwagę dramatycznej sytuacji finansowej rodziny spowodowanej pożarem budynku gospodarczego oraz stanem zdrowia ubezpieczonego.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także ustalenie,
że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ostatniej wymienionej ustawy).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.).
Rozpoznając sprawę według kryterium legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych niż w niej podniesione.
Na wstępie należy wskazać, iż na podstawie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), Prezes Kasy może upoważnić pracownika Kasy do wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia części lub całości należności z tytułu składek, jednak nie może to się odbywać z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 K.p.a.
Przepis art. 127 § 3 K.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu
z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. przewiduje, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. I, aczkolwiek postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest postępowaniem stricte instancyjnym, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru dewolutywnego (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji), to jednak zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia Prezesa Kasy, będącego centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi, z mocy art. 2 ust. 2 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć pracownika od udziału w postępowaniu, gdy brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie co do jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż ma charakter bezwzględny.
Takie, jak wyżej wskazane argumenty legły u podstaw wydania w dniu
15 grudnia 2008 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o sygn. akt P 57/07 (publ. w Lex poz. Nr 26/2009), w którym stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania
z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
I, aczkolwiek ww. orzeczenie odnosi się do wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, to jednak z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że analogicznie należy oceniać wszystkie te przypadki, w których dochodzi do niedopuszczalnego w demokratycznym państwie prawa zróżnicowania gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności rozstrzygania przez organ administracji publicznej w zależności od rodzaju rozpoznawanych spraw.
Według Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanego art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 127 § 3 K.p.a. i w związku z art. 24 § 1
pkt 5 K.p.a., gdyż jak wynika z akt, sprawa była prowadzona i rozstrzygana przez tych samych pracowników, zarówno w postępowaniu, w którym po raz pierwszy rozstrzygnięto sprawę jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W toku obu postępowań czynności procesowe wykonywali ci sami pracownicy, tj. m.in.: S.S., E.M., a także p.o. Kierownika Placówki Terenowej w S. – A.J., która opiniowała wniosek o umorzenie zarówno w sprawie rozpoznawanej po raz pierwszy (opinia z dnia 28 sierpnia 2009 r.), jak i w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (opinia niedatowana k-186-188). A, bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje okoliczność, że decyzje zostały wydane z upoważnienia Prezesa KRUS i podpisane przez dwie różne osoby, tj. Dyrektora E.K. oraz Zastępcę Dyrektora K.S.
Mając na uwadze te wskazane argumenty, należało zatem uznać, że rozpoznanie w sprawie z wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, na podstawie przepisu art. 145
§ 1 pkt 3 K.p.a., przewidującego, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25
i 27 k.p.a.
Wobec tego, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem ww. przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to należało – na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – uchylić tę decyzję.
Na podstawie przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wskazuje, aby w dalszym postępowaniu w sprawie organ rozpoznający sprawę ponownie, przed wydaniem decyzji, zapewnił, aby
w postępowaniu tym nie brali udziału pracownicy, którzy brali udział po raz pierwszy w wydaniu decyzji.