Sygnatura:
645 Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601 644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne:
Prawo pomocy
Skarżony organ:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Data:
2010-09-15
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Treść wyniku:
Przyznano prawo pomocy w części
Sędziowie:
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 października 2010 r. w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia […] lipca 2010 r. nr […] w przedmiocie zwrotu podania p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.

Uzasadnienie wyroku

S. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, oboje są emerytami – otrzymują z tego tytułu świadczenia. Posiadają mieszkanie w K. o powierzchni 67, 59 m2, a S. B. jest samoistnym posiadaczem działki o powierzchni 2.200 m2 wraz z zabudowaniami, w tym domu o pow. 36 m2 i budynków gospodarczych.W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie sytuacji majątkowej skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające wydatki: czynsz – 463,73 zł, energia elektryczna – 187,46 z (za mieszkanie i działkę), lekarstwa (łączniew październiku 2010 r.) – 234,44 zł, telefon – 49,48 zł, spłata kredytu – 592,30 zł oraz podatek rolny – 15 zł (kwartalnie 45 zł). Jak wskazał, nie osiąga żadnych dochodówz działki ani z posadowionych na niej budynków. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację zdrowotną – leczy się w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w K. na Oddziale Kardiologii. Ma wszczepiony ICD tj. osobisty defibrylator zapobiegający ostremu zespołowi wieńcowego. Na operację zaciągnął kredyt w banku na kwotę 21.322,80 zł z miesięczną ratą 592,30 zł. Przedłożył zaświadczenia z ZUSo osiąganych dochodach brutto i netto, z których wynika, iż otrzymuje emeryturęw kwocie 1.136,87 zł netto, zaś jego żona w wysokości 2.343,36 zł netto. Skarżący wywiódł, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika.Postanowieniem z 26 października 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast przyznał prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia referendarz przedstawił ogólne zasady pomocy finansowej państwa dla zapewnienia dostępu obywateli do sądu oraz wskazał regulacje obowiązujące w tym przedmiocie w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W szczególności wskazał, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Oceniając sytuację skarżącego w sprawie niniejszej referendarz wywiódł, że posiadanie stałego źródła dochodu przez stronę i jego małżonkę, wynoszącego miesięcznie łącznie 3.480, 23 zł netto – nawet przy odliczeniu stałych wydatków w kwocie około 1.542, 41 zł – powoduje, że w budżecie domowym na bieżące potrzeby pozostaje kwota około 1.937, 82 zł. Umożliwia ona pokrycie aktualnych i przyszłych kosztów sądowych, tym bardziej że obecnie ograniczały się wyłącznie do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Referendarz podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która co do zasady nie może wspomagać osób posiadających stały dochód. Zwrócono jednak uwagę, że kwota pozostała skarżącemu po odliczeniu wydatków, o ile pozwala na pokrycie kosztów sądowych, to uniemożliwia skorzystanie we własnym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Stąd w tej części wniosek uznano za usprawiedliwiony.Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył S. B. wskazując, że niepokoi go w szczególności przyszła suma kosztów postępowania, które sąd może wyliczyć. Wywodził, że procesuje się od lat i nie wpływa to korzystnie na jego stan zdrowia. Wskazał na możliwość podjęcia próby polubownego załatwienia sporu oraz przywołał podjętą na jego wniosek interwencję Marszałka Sejmu.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Stosownie do treści art. 260 zdanie 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawoo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.Odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym. Reguła ta doznaje wyjątków tylko w sytuacjach określonych przepisami. Są to zwolnienia ustawowe wymienione zwłaszcza w przepisie art. 239 p.p.s.a. oraz prawo pomocy, czyli zwolnienie od kosztów sądowych i ewentualnie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na wniosek strony. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania dodatkowych opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego to żądający skorzystania z niego ma wykazać, że konieczność poniesienia kosztów związanych ze sprawą przekracza jego możliwości. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu.Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącego uprawnia do wniosku, iż o ile posiada on możliwości pokrycia powstałych w postępowaniu kosztów sądowych, o tyle jednoczesne sfinansowanie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stanowiłoby dla jego budżetu zbyt duży uszczerbek finansowy. Przedmiotowa sytuacja uzasadnia przyznanie wymienionemu prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem nie jest onw stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy jednoczesnym istnieniu możliwości poniesienia tych kosztów w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że skarżący wraz z żoną, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada stałe dochodyw łącznej comiesięcznej kwocie 3.480, 23 zł netto. Odliczając zsumowane wydatki (około 1.542, 41 zł) pozostaje skarżącemu kwota około 1.937, 82 zł. Uwzględniając konieczność ponoszenia innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem dwojga osób (żywność, środki czystości itp.) stwierdzić trzeba, że skarżący ma możliwość wygospodarowania kwot niezbędnych na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania. Świadczy o tym chociażby uiszczony samodzielnie wpis od skargi w kwocie 100 zł. Wskazać trzeba ponadto, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, zatem osoba inicjująca postępowanie sądowe powinna zdawać sobie sprawę z obowiązku wygospodarowania niezbędnych kwot na ich pokrycie. Jak wynika z akt sprawy niniejszej, skarżący miał powyższego świadomość uiszczając wpis. Dlatego, mając na uwadze sytuację finansową skarżącego, należało uznać, że poniesienie przez niego kosztów sądowych nie spowoduje nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu jego i jego żony.Jednocześnie nie może ujść uwadze, że na wydatki związane z prowadzeniem sprawy sądowej składają się również koszty ustanowienia pełnomocnika. W tym zakresie sąd ocenił, że skorzystanie z pomocy profesjonalisty (radcy prawnego) we własnym zakresie – mimo uzyskiwania stałych dochodów – przekroczy możliwości finansowe strony. Jest to wydatek co najmniej kilkusetzłotowy, który mógłby znacznie uszczuplić środki finansowe strony pozostające – po odliczeniu stałych wydatków – na bieżące utrzymanie gospodarstwa domowego składającego się z dwojga starszych osób. Negatywne rozpoznanie wniosku w tym zakresie wiązałoby się zatem z uniemożliwieniem skorzystania przez skarżącego z pełnego dostępu do sądu.Wskazać w tym miejscu trzeba, że na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji kosztami sądowymi związanymiz prowadzeniem sprawy jest wpis od skargi, który w sprawie niniejszej zapłacono. Inne koszty związane są z konkretną aktywnością strony np. od wniosku o wydanie odpisu, zaświadczenia lub kserokopii dokumentu z akt sprawy pobiera się opłatę kancelaryjną w kwotach 2, 3, 10 lub 15 zł za stronę, przy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oplata kancelaryjna wynosi 100 zł za całe uzasadnienie – jednak tylko w razie oddalenia skargi. Obowiązek poniesienia innych kosztów powstanie dopiero w sytuacji złożenia środka zaskarżenia (skargi kasacyjnej, zażalenia). Wówczas pobierany jest wpis od skargi kasacyjnej (który wynosi połowę wpisu od skargi jednak nie mniej niż 100 zł) lub wpis od zażalenia (wynoszący 100 zł).W sprawie niniejszej przedstawione wyżej koszty sądowe nie powstały, zaś ustalony wpis sądowy został, jak już wskazywano, uiszczony.Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw.z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.