Sygnatura:
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne:
Ruch drogowy
Skarżony organ:
Starosta
Data:
2010-08-05
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Treść wyniku:
Uchylono zaskarżony akt
Sędziowie:
Bożena Popowska /przewodniczący/Ewa Makosz-FrymusKarol PawlickiMaciej Dybowski /sprawozdawca/

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. R. na pismo Starosty Ch. z dnia […] czerwca […] r. nr […] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu 1. uchyla zaskarżoną czynność Starosty Chodzieskiego z dnia […] czerwca […] r. nr […] i stwierdza, że Skarżącemu M. R. przysługuje uprawnienie do otrzymania zwrotu opłaty za kartę pojazdu wydaną dla samochodu marki Fort […] nr rej. […] pobraną ponad kwotę wynikającą z art. 77 ust. 3 w zw. z ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108 poz. 908 ze zm.); 2. zasądza od Starosty Ch. na rzecz M. R. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie wyroku

Wnioskiem z dnia […] maja 2010 r. M. R. zwrócił się do Starosty Ch. (dalej Starosta) z żądaniem zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu marki "Ford […]" (winno być Ford […]) o nr rej. […], sprowadzonego z zagranicy. W uzasadnieniu Wnioskodawca wskazał, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. 2003 r., nr 137, poz. 1310 ze zm., dalej rozporządzenie z 2003 r.) przewidywał obowiązek pobrania przez organ rejestrujący opłaty w wysokości 500,00 zł za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dnia […] lipca 2004 r., po dokonaniu opłaty w kwocie 500 zł na rzecz Starostwa Powiatowego w Ch., Wnioskodawcy wydano kartę pojazdu nr […] – […] wraz z dowodem rejestracyjnym samochodu osobowego marki Ford F. nr rej. […], nr dokumentu seria […]. Wnioskodawca podkreślił, że w wyniku nowelizacji rozporządzenia z 2003 r., na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej TK), wysokość opłat za kartę pojazdu wynosi obecnie 75,00 zł. W związku z tym organ administracji publicznej winien zwrócić Wnioskodawcy nienależnie pobraną kwotę w wysokości 425,00 zł (k. 26 akt administracyjnych = k. 7 akt sądowych).Pismem z dnia […] maja 2010 r. nr […] Starosta poinformował Wnioskodawcę o braku podstaw do zwrotu opłaty w związku z rejestracją pojazdu marki Ford […] o nr rej. […]. Organ wskazał, że podstawą poboru opłaty w wysokości 500,00 zł były przepisy rozporządzenia z 2003 r., wydanego na podstawie art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r., nr 108, poz. 908 ze zm., dalej Prawo o ruchu drogowym). Organ pouczył jednocześnie Wnioskodawcę, że dochodzić roszczeń z tytułu nadpłaty może na drodze sądowej (k. 6 akt administracyjnych = k. 8 akt sądowych).W dniu […] czerwca 2010 r. M. R. wniósł do Starosty Ch. pismo zatytułowane "Skarga", wnosząc o podjęcie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej w sprawie zgłoszonego żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu sprowadzonego z zagranicy. Motywując swe stanowisko, Wnioskodawca zauważył, że organ administracji jest obowiązany do załatwienia sprawy i wydania decyzji. Nie może zatem poprzestać na udzieleniu stronie informacji o braku możliwości pozytywnego załatwienia sprawy, gdy istnieją przesłanki do jej załatwienia. Decyzje administracyjne rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Zarzut bezczynności organu można podnieść między innymi w przypadku, gdy organ nie podjął w prawnie ustalonym terminie żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął innej wymaganej czynności. M. R. wniósł o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie żądania z dnia […] maja 1010 r. zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu (k. 8 akt administracyjnych = k. 3 akt sądowych).Pismem z dnia […] czerwca 2010 r. (nr […]) Starosta Ch. wyjaśnił, że w dniu […] maja 2010 r. poinformował Wnioskodawcę o swoim stanowisku w sprawie procedur ubiegania się o zwrot nadpłaty za wydanie karty pojazdu. Starosta poinformował nadto Wnioskodawcę, że po przeprowadzonej weryfikacji dokumentów stwierdzono, że pojazd, co do którego wnosi On o zwrot niesłusznie pobranej opłaty za wydanie karty pojazdu, nie jest i nigdy nie był Jego własnością, w związku z czym nie ma podstaw do uznania przedmiotowego żądania (k. 13-14 akt administracyjnych).W piśmie z dnia […] lipca 2010 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA), zatytułowanym "zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie" Wnioskodawca, po opisaniu dotychczasowego przebiegu sprawy podkreślił, że Starosta miał ustawowy obowiązek wydania aktu w postaci decyzji administracyjnej. Zaniechanie w tym przedmiocie stanowi rażące naruszenie prawa (k. 2-3 akt administracyjnych = k. 5-6 akt sądowych).Pismo z dnia […] lipca 2010 r., będące w istocie skargą Wnioskodawcy w rozumieniu art. 50 § 1 ppsa, WSA przesłał dnia 15 lipca 2010 r. (IV […]) według właściwości Staroście Ch. (k. 4 akt sądowych).W odpowiedzi na skargę z dnia […] sierpnia 2010 r. nr […] Starosta wniósł o jej oddalenie w całości. Starosta podkreślił, że w dacie rejestracji pojazdu objętego wnioskiem Skarżącego, obowiązywało rozporządzenie z 2003 r. nakładające na organy rejestrujące obowiązek pobierania opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości 500,00 zł. Organy administracji nie mogą – w przeciwieństwie do sądów powszechnych – odmówić stosowania przepisów niezgodnych z Konstytucją i w konkretnej sprawie pominąć normę prawną aktu "podstawowego" (winno być podustawowego) i wydać rozstrzygnięcie wyłącznie na podstawie Konstytucji i ustawy, decydując samodzielnie o pominięciu określonej normy prawnej. Teza ta jest niesłuszna i dalece wykracza poza kompetencje przyznane ustawowo organom administracji. Gdyby Starosta samowolnie, bez oparcia w obowiązujących przepisach pobrał opłatę w niższej wysokości niż nakazywało to przywołane rozporządzenie, wówczas naraziłby się na odpowiedzialność karną z tytułu niedopełnienia obowiązku na szkodę interesu publicznego (art. 231 Kodeksu Karnego) i na odpowiedzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych z uwagi na pobranie należności jednostki samorządu terytorialnego w wysokości niższej niż wynikało to z obowiązujących przepisów. Nadto w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, Trybunał Konstytucyjny skład orzekający odroczył uchylenie przepisów niekonstytucyjnych, do czego na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji miał prawo. W dacie spełnienia przez Skarżącego spornego świadczenia, był on doń zobowiązany względem Starosty. Nie można uznać, by Wnioskodawca świadczył na rzecz organu opłatę za kartę pojazdu nienależnie. Pobranie od B. R. przez Starostę opłaty za wydanie karty pojazdu w omawianym okresie wysokości 500 zł jest uzasadnione prawnie, zatem żądanie zwrotu kwoty 425 zł za zarejestrowany pojazd jest bezzasadne, a zarzut bezczynności organu nie zasługuje na uwzględnienie. Wobec czego Starosta wniósł o oddalenie skargi (k. 9-12 akt sądowych).W piśmie z dnia […] sierpnia 2010 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu z dnia […] sierpnia 2010 r. Skarżący wyjaśnił, że Jego intencją pozostaje zaskarżenie aktu (nie będącego decyzją) Starosty Ch. o odmowie zawrotu opłaty za kartę pojazdu (k. 17 akt sądowych).Pismem z dnia […] sierpnia 2010 r., skierowanym do Sądu, B. R. oświadczyła, że samochód osobowy marki Ford […] nr rej. […], do którego Starosta Ch. wydał kartę pojazdu nr […] – […] wraz z dowodem rejestracyjnym nr dokumentu seria […], został nabyty w okresie trwania małżeństwa i stanowi wspólną własność B. R. i M. R., mimo że w dowodzie rejestracyjnym figuruje jedynie B. R. B. R. oświadczyła, że złożenie skargi do Sądu Administracyjnego przez Męża jest zgodne z Jej wolą i zajmowanym w sprawie stanowiskiem (k. 18 akt sądowych).Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga okazała się zasadną.Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 169 poz. 1271 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej ppsa) – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga winna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenie prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu.Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm., dalej kro). Zgodnie z art. 31 § 2 kro, do majątku wspólnego małżonków, stanowiącego tzw. współwłasność łączną, należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków. Enumeratywnie określony katalog praw oraz przedmiotów należących do majątku osobistego każdego z małżonków został określony przez ustawodawcę w art. 33 kro. Dla Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie ulegało wątpliwości, że nabyty w trakcie trwania małżeństwa przez B. i M. małżonków R. samochód marki Ford […] stanowi Ich majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej (art. 36 § 2 kro). Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku. Wbrew ocenie Starosty, Skarżący miał w przedmiotowym postępowaniu legitymację czynną do wywiedzenia wniosku o zwrot części opłaty, gdyż jego działanie dotyczyło zarządu majątkiem wspólnym, nie obejmując swym zakresem czynności prawnych wymagających zgody drugiego małżonka (art. 37 § 1 kro; M. Zychowicz w: "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz" LexisNexis 2009 s. 221 uw. 6; s. 224 uw. 20; s. 227 uw. 30, 31).Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008r., I OPS 3/07 (ONSAiWA 2008/2/21) przesądził, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 2003 r., nr 137 poz. 1310 – zwane w niniejszym uzasadnieniu rozporządzeniem z 2003 r.) jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa. Na marginesie podnieść należy, że dopuszczalna jest również droga sądowa przed Sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia.Producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 77 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym). Zgodnie z ust. 3 wyżej powołanego przepisu, kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 4 pkt 2 tegoż przepisu zawarta została delegacja dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za kartę pojazdu. W rozporządzeniu tym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (ust. 5). W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie z 2003 r. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia stanowił, że za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500 zł. Rozporządzenie to zostało uchylone rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 2006 r., nr 59, poz. 421, zwane dalej rozporządzeniem z 2006 r.), z dniem 15 kwietnia 2006 r. Z kolei § 1 wyżej opisanego rozporządzenia z 2006 r. wprowadził za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opłatę w wysokości 75 zł.W przedmiotowej sprawie Sąd zobowiązany jest do merytorycznego wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., U 6/04 (Dz. U. 2006 r., nr 15, poz. 119), zakwestionowany przepis §1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania w dniu 8 sierpnia 2005 r. opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł. Trybunał stwierdził niezgodność wskazanego przepisu rozporządzenia z 2003 r. z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym, przez przekroczenie upoważnienia ustawowego, polegającego na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia bowiem, niezgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Rozwiązanie takie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej.Skoro owa opłata pobrano na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006 r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania (wyrok NSA z 17 września 2008 r., I OSK 1340/07). Z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji, sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi, niż ustawa, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie prezentowane było przez sądy administracyjne (uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., OPK 13/00, ONSA z 2001 r., nr 2, poz. 63; z 15 grudnia 2000r., OPS 3/00, ONSA z 2000 r., nr 4, poz. 136; wyrok NSA z 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, niepub.). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność wydana została bez podstawy prawnej (wyrok WSA w Kielcach z 19 marca 2009 r.; II SA/Ke 77/2009). Sąd, rozpatrując niniejszą sprawę miał również na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 110 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej Traktat; dawny art. 90 TWE). W dniu 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (DZ.U nr 90, poz. 864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z tymi uregulowaniami, pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe, w tym art. 110 Traktatu. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 110 akapit 1 Traktatu, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany.Z uwagi na to, że § 1 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. wykracza poza obszar regulacji ustawowej i jest sprzeczny z art. 110 Traktatu, zasadna jest odmowa zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie.Organ rejestracyjny, rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego, będzie zobowiązany nie zastosować w/w przepisu rozporządzenia, co oznacza, że będzie musiał ustalić kwotę nadpłaty przedmiotowej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministerstwo Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku TK z 17 stycznia 2006 r. U 6/04. Wobec powyższego, na mocy art. 146 § 1 i 2 ppsa Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, zasądzając od Starosty Chodzieskiego na rzecz Skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania.