Sygnatura:
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne:
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ:
Wojewoda
Data:
2009-09-16
Sąd:
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Treść wyniku:
Oddalono skargę
Sędziowie:
Bożena PopowskaGrażyna Radzicka /przewodniczący/Izabela Kucznerowicz /sprawozdawca/

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia […] lipca 2009 r. nr […] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ I. Kucznerowicz

Uzasadnienie wyroku

Wnioskiem z 28 kwietnia 1997r. A.W. wystąpił o zwrot nieruchomości położonych w P. przy ul. U. i ul. H. oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy […], działka […] o powierzchni […] ha oraz działka […] o pow. […] ha.Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z […] lipca 2006r. nr […] w oparciu o art. 26 § 2 i § 3 oraz art. 123§1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) jako organ właściwy w niniejszej sprawie wyznaczył Starostę Poznańskiego, który decyzją z […] lutego 2009r. nr […] działając na podstawie art. 104 § 2 kpa oraz art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 138 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1-4, art. 141 ust. 2 i 4 w zw. z art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2, art. 142, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej u.g.n.) orzekł o zwrocie na rzecz A.W. nieruchomości położonej w P. przy ul. U oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy […], działka […] o powierzchni […] ha dla której Sąd Rejonowy Poznań Stare – Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą KW nr […] oraz o zobowiązaniu wnioskodawcy do zwrotu na rzecz Miasta P. kwoty […] zł. W uzasadnieniu decyzji Starosta Poznański stwierdził, iż działka […] (dawniej […]) stanowiąca własność A.W., nabyta została przez Skarb Państwa na wniosek właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961r. Nr 18 poz. 94 ze zm. – dalej ustawa) w związku z wywłaszczeniem dawnej działki nr [..] na podstawie art. 6 ustawy pod realizację inwestycji "[…]". Cel ten został zrealizowany dopiero po 12 latach od dnia wywłaszczenia. Została zatem spełniona przesłanka zbędności w stosunku do dawnej działki nr […] i podlegałaby ona zwrotowi. Stąd działka nr […] zbyta w trybie art. 5 ust. 3 ustawy podlega również zwrotowi. W stosunku do tej działki spełnione zostały również spełnione obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w tym artykule nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu na który została nabyta (poszerzenie ulicy). Stwierdzono, że działka stanowi grunt niezagospodarowany, porośnięty różnorodną roślinnością, rozmieszczoną spontanicznie, z dostępem do drogi publicznej.Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Miasto P. zarzucając decyzji Starosty Poznańskiego naruszenie art. 7 i art. 77 §1 kpa oraz art. 140 ust. 2 i 3 u.g.n., wniosło o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania podano, że organ pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej oceny materiału dowodowego. Nieruchomość stanowiąca działki […] i […] z arkusza mapy […], obrębu Ż., nabyta została na żądanie właściciela nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy. Podlega więc zwrotowi w oparciu o przepis art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. jedynie w przypadku, gdy spełnione zostały przesłanki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. zatem warunkiem zwrotu przedmiotowych działek jest wykazanie, że działka nr […], nabyta w trybie art. 6 ustawy, nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Koniecznym jest więc ustalenie, czy na działce tej zrealizowano cel określony w umowie sprzedaży a co za tym idzie – czy zaistniała bądź nie przesłanka zbędności nieruchomości. Stwierdzenie organu, iż cel wywłaszczenia zrealizowano po 12 latach od dnia wywłaszczenia jest niewystarczające dla oceny przesłanek zbędności. Organ nie dokonał bowiem niezbędnych ustaleń faktycznych w zakresie sposobu zagospodarowania nieruchomości w okresie pierwszych dziesięciu lat od jej przejęcia oraz czy w przeszłości, tj. w terminie 10 lat od dnia dokonania wywłaszczenia, nieruchomość nie była w jakikolwiek sposób wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia. Niezależnie o powyższego skarżący podniósł, iż zasadą jest orzekanie o całości żądania strony. Orzeczenie częściowe może być wydane w sytuacjach wyjątkowych i wymaga uzasadnienia. Organ orzekający nie uzyskał zgody Miasta P. na wydanie orzeczenia częściowego, co więcej – nie wystosował nawet stosownych zapytań w tym przedmiocie do stron, co zdaniem wnoszącego odwołanie oznacza, że wydana decyzja obarczona jest błędem formalnym. W zakresie orzeczonego zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz Miasta P., wnoszący odwołanie podniósł również zarzut nieprawidłowego dokonania wyliczenia.Wojewoda Wielkopolski decyzją nr […] z dnia […] lipca 2009r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A.W. nieruchomości położonej P. przy ul. U. oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy […], działka […] o powierzchni […] ha dla której Sąd Rejonowy Poznań Stare – Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą KW nr […]. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał na treść art. 136 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Artykuł 216 u.g.n., wskazuje że przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy, dlatego też jedyną dopuszczalną drogą realizacji roszczenia o zwrot nieruchomości przejętej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy jest ustalenie, czy został zrealizowany cel na jaki została wywłaszczona działka nr […], z księgi wieczystej KW nr […], której to wywłaszczenie stanowiło podstawę do żądania przez właściciela, wywłaszczenia pozostałej części jego gospodarstwa, stanowiącego w chwili obecnej przedmiot wniosku. Zatem ewentualny zwrot przedmiotowej nieruchomości może nastąpić zdaniem organu odwoławczego jedynie w przypadku, gdy zostanie stwierdzone, że na działce nr […] nie został zrealizowany cel oznaczony w akcie notarialnym, którym zbyto na rzecz Skarbu Państwa tę nieruchomość, a którym była budowa osiedla mieszkaniowego "[…]" w związku z decyzją Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z […] lipca 1972r., nr […] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji "[…]". Z uwagi na powyższe stwierdzając, iż udowodniony został fakt zrealizowania celu wywłaszczenia na dawnej działce nr […] w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Wojewoda Wielkopolski odmówił zwrotu działki nr […]. Organ odwoławczy wskazał również że, gdyby Spółdzielnia Mieszkaniowa […] w P. nie zrealizowała celu, na który działka nr […] została nabyta od A.W. na podstawie art. 6 ustawy, działka nr […] nie podlegałyby zwrotowi w związku z ustanowieniem na działce nr […] prawa użytkowania wieczystego i ujawnieniem tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co stanowi powstanie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 u.g.n.Skargę na powyższą decyzję wniósł A.W. reprezentowany przez radcę prawnego P.H. zarzucając zaskarżonej decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa, w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., przez uznanie, że został zrealizowany cel, na jaki wywłaszczona została działka nr […] i brak jest podstaw do uznania, że co do tej działki spełnione zostały przesłanki do jej zwrotu. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie miało rozstrzygnięcie, czy na działce nr […], wywłaszczonej w trybie art. 6 ustawy (umowa sprzedaży z dnia […] października 1983r.), zrealizowany został cel wywłaszczenia (realizacja inwestycji "[…]"). W toku postępowania administracyjnego ustalono, że Osiedle […], którego część posadowiona jest na dawnej działce nr […], powstawało w latach 1983 – 1998. Realizacja inwestycji podzielona była na trzy etapy (jednostki). Jednostka, w ramach której prowadzono inwestycje na dawnej działce nr […], realizowana była w latach 1995 – 1998. Należy więc zdaniem skarżącego uznać, że nawet jeżeli przed upływem 7 lat, od dnia nabycia działki nr […] przez Skarb Państwa rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, to z całą pewnością cel ten został zrealizowany po upływie 10 lat od tego dnia (obiekt odebrano i przekazano do użytku protokołem z dnia […] czerwca 1997r.). W skardze podkreślono również, że art. 136 ust. 3 u.g.n. zawiera jedyną przesłankę ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tą przesłanką jest zbędność (zdefiniowana w art. 137 u.g.n.) nieruchomości na cel wywłaszczenia. W ocenie skarżącego, z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego wynika jednoznacznie, że dawna działka nr […] jest zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Stanowisko Wojewody Wielkopolskiego w tym zakresie jest niezrozumiałe i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. Odnosząc się do części uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, w którym Wojewoda Wielkopolski stwierdził, że nawet gdyby przyjąć, że cel wywłaszczenia działki nr […] nie został zrealizowany to ta działka nie podlegałaby zwrotowi w związku z faktem, że na tej działce ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, skarżący zarzucił, że organ odwoławczy nie wskazuje, kiedy owo prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione. W aktach sprawy brak jest również dokumentów, z których wynikałoby, że miało to miejsce przed dniem 1 stycznia 1998r.Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:Skarga jest bezzasadna.Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, inny akt lub czynność z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Z treści powołanych przepisów wynika bowiem, iż sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego – bada z urzędu zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem materialnym i przepisami normującymi postępowanie przed organami administracji .Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa).Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny decyzji organu odwoławczego, który uchylił w całości decyzję organu I instancji i w tym zakresie orzekł o odmowie zwrotu na rzecz A.W. nieruchomości położonej P. przy ul. U. oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ż., arkusz mapy […], działka […] o powierzchni […] ha dla której Sąd Rejonowy Poznań Stare – Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą KW nr […].Jak wynika z akt sprawy aktem notarialnym z […] października 1983r. Rep. A. […], A.W. sprzedał Skarbowi Państwa, w trybie art. 6 ustawy działkę nr […] położoną przy ul. O. […], księga wieczysta KW nr […], stanowiącą siedlisko gospodarstwa rolnego. Powyższa działka przeznaczona była pod realizację osiedla mieszkaniowego "[…]". Następnie z uwagi na fakt, iż pozostała część gospodarstwa rolnego nie mogła być dalej racjonalnie użytkowana przez właściciela, aktem notarialnym z […] października 1983r. Rep. […] A.W. zbył na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 3 ustawy m.in. działki nr […], nr […] oraz nr […] zapisane w KW nr […]. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli pozostała po nim reszta nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cel dotychczasowy, co miało miejsce w tej sprawie. Powyższy tryb wywłaszczenia dla działki nr […] zawęził możliwość jej zwrotu (co słusznie zauważył organ odwoławczy i co nie jest przez skarżącego kwestionowane), do sytuacji w której wystąpiłyby przesłanki zwrotu dla dawnej działki nr […] (obecnie działki nr […], nr […] i nr […], ark. mapy […], obręb Ż. w części odpowiadające działce nr [….] – vide mapa stanu prawnego k. 397 akt adm.).Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy że przepisy u.g.n. przewidują możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pod warunkiem łącznego spełnienia wszystkich zawartych w niej przesłanek zawartych. Jedną z nich jest przesłanka negatywna zawarta w art. 229 u.g.n., zgodnie z którym roszczenie o zwrot nieruchomości, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zaistnienie tejże przesłanki zakwestionowano w skardze, gdzie pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ odwoławczy nie wskazuje, kiedy owo prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione. Skarżący zarzucił również, że w aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że miało to miejsce przed dniem 1 stycznia 1998r. Nie znajduje to jednak potwierdzenia w aktach sprawy. W aktach tych znajduje się bowiem wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewody decyzja Zarządu Miasta P. z […] września 1993r. znak […] (k. 350-358 akt adm.), w której organ ten orzekł o odstąpieniu w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat działki odpowiadające dawnej działce nr […]. Na powyższą decyzję powołał się organ odwoławczy w uzasadnieniu swej decyzji, wskazując jednocześnie na ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie w znajdującym w aktach sprawy (k. 367 akt adm.) zawiadomieniu Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia […] października 1993r. Kw nr […] L. dz. Nr […], z którego wynika, że prawo wieczystego użytkowania ustanowione na działce nr […] (wcześniej działka nr [..] – vide mapa stanu prawnego k. 397 akt adm.) zostało ujawnione w księgach wieczystych dotyczących tej nieruchomości.Skoro z niewadliwych ustaleń postępowania administracyjnego wynika, że na nieruchomości w związku z którą na wniosek skarżącego w trybie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczono nieruchomość objętą zakresem niniejszego postępowania, ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[…]" w Poznaniu, a następnie w dniu […] października 1993r. ujawniono je w księdze wieczystej, to zostały spełnione przesłanki z art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania dla osoby trzeciej ustanowiono przed dniem wejścia w życie u.g.n., a nadto prawo to ujawniono w księdze wieczystej.Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż jak wynika z akt sprawy (k. 60) na nieruchomości objętej zakresem niniejszego postępowania, ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Inwalidów im. […] w Poznaniu, a następnie w dniu 11 września 1992r. ujawniono je w księdze wieczystej. Oznacza to, że również w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione przesłanki z art. 229 u.g.n.Ustalenie tej okoliczności pozwoliło na odstąpienie od badania czy spełnione zostały przesłanki z art. 137 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny zajmował podobne stanowisko wskazując, że sam fakt utraty władania nieruchomością przez Skarb Państwa stanowi negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie. Stąd też okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć w takim wypadku znaczenia dla wyniku sprawy (por. wyrok NSA z 30.01.2007r., sygn. akt I OSK 386/06, publ.: LEX 290617).Sąd podziela powyższy pogląd, uznając, że przepis art. 229 u.g.n. stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. Nie ma przy tym znaczenia, czy konsekwencją zastosowania art. 229 u.g.n. winno być umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o zwrot nieruchomości, czy odmowa jej zwrotu. Przyznać trzeba, że w tej kwestii rzeczywiście poglądy orzecznictwa i doktryny są podzielone, przy całkowitej jednak zgodzie co do tego, że wyłączenie w art. 229 roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. (por. wyroki NSA: z dnia 16.11.2000 r. sygn. akt I SA 1539/99 LEX nr 75555, z dnia 7.02.2006r. sygn. akt I OSK 409/05 LEX nr 194018, z dnia 30.02.2007 r. sygn. akt. I OSK 386/06 LEX nr 290617, z dnia 5.06.2008 r. sygn. akt I OSK 841/07 niepublik.). Skoro nie ma wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności przewidziane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia art. 136 i 137 u.g.n., gdyż przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.Uznając z tych wszystkich względów skargę za bezzasadną orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa./-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/B.Popowskajh