Jestem współwłaścicielem samochodu. Drugi ze współwłaścicieli jest osobą, wobec której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w związku z dochodzoną od niego wierzytelnością z tytułu nie płaconych alimentów w kwocie 2500 zł. Komornik był już w mieszkaniu tej osoby i stwierdził , że nie posiada ona innego majątku jak właśnie ten samochód, oraz nie ma żadnych innych dochodów, ponieważ nie pracuje.

Odpowiedź prawnika:

Regulacji dotyczących egzekucji, której przedmiotem jest rzecz ruchoma będąca współwłasnością kilku osób trzeba szukać w kodeksie postępowania cywilnego. Istotne znaczenie w tej sytuacji ma art. 846.1 k.p.c., który mówi o tym, że egzekucja z ułamkowej części ruchomości będącej wspólną własnością kilku osób odbywa się w sposób przewidziany dla egzekucji z ruchomości, z zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega tylko udział dłużnika. Paragraf drugi tego artykułu stwierdza, iż innym współwłaścicielom przysługuje łączne prawo żądania, aby cała rzecz została sprzedana.
Jak rozumieć wspomniane przepisy ? Po pierwsze ustawodawca ogranicza możliwość egzekucji tylko do udziału dłużnika we współwłasności rzeczy ruchomej. Udział we współwłasności rzeczy oznacza pewną część idealną nie mającą przełożenia na konkretny przedmiot. W przypadku więc ewentualnej sprzedaży czynnością tą będzie objęty jedynie ten udział, nie zaś sama rzecz ruchoma. Z punktu widzenia współwłaściciela nie będącego dłużnikiem , czyli Pana oznacza to jedynie zmianę współwłaściciela, którym od tej pory będzie inna osoba, czyli ewentualna nabywca udziału we współwłasności. Warto jednak zaznaczyć, że nabycie rzeczy w drodze egzekucji wiąże się z bardzo istotnym skutkiem prawnym. Otóż zgodnie z art. 879 k.p.c. kto nabywa rzecz na podstawie przepisów niniejszego rozdziału, staje się jej właścicielem bez żadnych obciążeń … Przekładając ten przepis na wspomnianą sytuację ewentualnego nabycia udziału we współwłasności można wskazać, iż oznacza to tyle, że dotychczasowe ustalenia poczynione pomiędzy współwłaścicielami, a dotyczące sposobu korzystania z rzeczy wspólnej nie będą wiążące dla nabywcy udziału we współwłasności. Pojawi się więc konieczność ponownego ułożenia stosunków w tym zakresie.
Podsumowując rozważania w tym zakresie można powiedzieć raz jeszcze, że ewentualna sprzedaż może dotyczyć wyłącznie udziału we współwłasności dłużnika i to oczywiście w takim zakresie w jakim ten udział dłużnikowi przysługuje (z braku ustaleń wcześniejszych pomiędzy współwłaścicielami przyjmuje się zgodnie z art. 197 kodeksu cywilnego, iż są one równe). Ryzyko dla drugiego ze współwłaścicieli polega na tym, że nabywcą udziału może zostać osoba obca, to zaś może prowadzić w przyszłości do konfliktów w zakresie korzystania z rzeczy wspólnej. Każda współwłasność stanowi potencjalne źródło konfliktów, tym bardziej w sytuacji gdy nie ma wpływu na wybór osoby współwłaściciela. Stąd też ustawodawca określił w paragrafie drugim art. 846 k.p.c. ową możliwość żądania sprzedaży całej rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli, w tym przypadku przez Pana . Jest to stworzona przez ustawodawcę możliwość wyjścia z kłopotliwej współwłasności przez tych współwłaścicieli, którzy nie będąc dłużnikami mogliby ponosić negatywne konsekwencje związane ze zmianą osoby współwłaściciela.
Drugą kwestią, którą należy poruszyć jest kwestia wpływu postępowania egzekucyjnego na możliwość korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaściciela nie będącego dłużnikiem. Z istoty prowadzonej egzekucji wynika, że nie powinna ona ograniczać prawa do korzystania z przedmiotu współwłasności przez pozostałych współwłaścicieli jeśli przedmiotem egzekucji jest tylko udział we współwłasności.
Pierwszą czynnością postępowania egzekucyjnego, której przedmiotem jest rzecz ruchoma jest jej zajęcie przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia ( tym art. 847 k.p.c.). Ten sam artykuł wspomina o tym, że odpis protokołu zajęcia należy doręczyć współwłaścicielom zajętej ruchomości, którzy nie są dłużnikami. Od momentu zajęcia ustaje swoboda w zakresie zbycia rzeczy będącej przedmiotem egzekucji. Zbycie takiej rzeczy jest w ogóle, zgodnie z art. 199 kodeksu cywilnego czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, wymaga więc zgody wszystkich współwłaścicieli. Od momentu zajęcia rzeczy ruchomej ta swoboda ustaje. Natomiast współwłaściciel nie będący dłużnikiem może dokonać rozporządzenia swoim udziałem, czyli ową idealną częścią, którą ma we współwłasności.
Przedmiot współwłasności komornik, zgodnie z art. 855 k.p.c. pozostawi we władaniu osoby, u której je zajął. Jedynie z ważnych powodów może on oddać zajęte ruchomości pod dozór innej osoby. Takim ważnym powodem jest oczywiście obawa usunięcia wspomnianej rzeczy spod egzekucji, albo zniszczenia jej przez dłużnika. Nie wydaje się natomiast, aby przepis ten stwarzał możliwość do ograniczenia swobody w korzystaniu z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Ustanowienie dozoru nie może więc ograniczyć prawa do korzystania z przedmiotu współwłasności przez współwłaścicieli nie będących dłużnikami, bo przecież egzekucja jest skierowana nie tyle do przedmiotu współwłasności, ile do udziału w niej. Mogą pojawić się jednak pewne obowiązki w związku z ewentualnym ustanowieniem dozoru innej osoby niż dłużnik. Może być to na przykład obowiązek nie przekazywania określonego pojazdu we władanie dłużnika.
W przypadku ograniczeń w korzystaniu z przedmiotu współwłasności w tym okresie przysługuje skarga na czynności komornika do sądu rejonowego (art. 767 k.p.c.).
W tym zakresie można więc powiedzieć, iż we wspomnianym okresie współwłaścicielowi winno przysługiwać prawo do zwykłego używania rzeczy w takim zakresie w jakim to wypływa z posiadanego przez niego prawa.
Ostatnią kwestią konieczną do rozważenia jest to czy we wspomnianej sytuacji istnieje możliwość tego, aby z tej kłopotliwej współwłasności wyjść, albo przez sprzedaż rzeczy i odzyskanie pewnej sumy pieniężnej, albo przez nabycie danej rzeczy na własność.
W zakresie tych dwóch możliwych do realizacji dróg można wskazać następujące sposoby. Po pierwsze, jak już wspomniałem istnieje, określona przez ustawodawcę w art. 846.2 k.p.c. możliwość wystąpienie do komornika z żądaniem, aby cała rzecz została sprzedana. Prawo to przysługuje innym współwłaścicielom, aniżeli dłużnik, a więc w danej sytuacji tylko Panu. Sprzedaż taka następuje w trybie określonym dla sprzedaży w przypadku egzekucji z rzeczy ruchomej. Ustawa w tym zakresie przewiduje dwie możliwe drogi, albo sprzedaż rzeczy w drodze licytacji publicznej, albo w drodze sprzedaży komisowej (art. 867.4. k.p.c.). W tej drugiej jednak sytuacji ustawa wymaga, aby zgłoszony został w tej materii odpowiedni wniosek przez wierzyciela. Obie formy sprzedaży wiążą się z określonymi kosztami, w tej sytuacji jednak koszty te będą obciążać dłużnika, który stał się przyczyną prowadzenia egzekucji. Korzystniejszą dla dłużnika, jak również dla wierzyciela jest sprzedaż komisowa, albowiem wiąże się ona z mniejszymi kosztami jak również z możliwością uzyskania korzystniejszej ceny.
Druga istniejąca możliwość to nabycie udziału będącego przedmiotem egzekucji przez Pana i stanie się przez to właścicielem rzeczy. Jest to możliwe, w tym jednak zakresie należy zauważyć, iż nie przysługują Panu żadne przywileje w stosunku do ewentualnych innych osób pragnących nabycia takiego udziału. Trzeba jednak dodać, iż sam przedmiot sprzedaży, czyli ów udział we współwłasności nie wydaje się w swojej istocie na tyle atrakcyjny, aby przyciągnął wiele osób pragnących jego nabycia.
Jest wreszcie i trzecia możliwość polegająca na tym, iż prowadzona egzekucja nie doprowadzi do sprzedaży owego udziału. W takiej sytuacji owa egzekucja zostanie umorzona, a sytuacja powróci do stanu poprzedniego, czyli momentu sprzed jej prowadzenia.